كارهاى زشت را جداگانه كيفر ، مگر در بعضى از گناهان كه باعث قطع رابطه مولويت و عبوديت از اصل مىشود ، كه در اين موارد تعبير به حبط عمل مىكنند ، و آيات در اينكه روش خدا اين است بسيار زياد است ، و حاجتى به آوردن آنها نيست . بعضى ديگر گفته‌اند : نوع اعمال محفوظند ، و هر يك از اعمال اثر خود را دارد چه حسنه و چه سيئه . بله چه بسا مىشود كه حسنه سيئه را از بين مىبرد هم چنان كه فرمود : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّه يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً ، وَيُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ » « 1 » . و نيز فرموده : « فَمَنْ تَعَجَّلَ فِي يَوْمَيْنِ فَلا إِثْمَ عَلَيْه » « 2 » و نيز فرموده : « إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْه نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ » « 3 » . بلكه بعضى از اعمال گناه را مبدل به حسنه مىكند ، هم چنان كه فرمود : « إِلَّا مَنْ تابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلًا صالِحاً فَأُوْلئِكَ يُبَدِّلُ اللَّه سَيِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ » « 4 » . در اينجا مساله ديگرى هست كه اصل و بنيان آن دو مساله است ، و آن اين است كه ببينيم مكان و زمان اين جزا و استحقاق آن كجا و چه وقت است ؟ بعضى گفته‌اند : هنگام عمل ، بعضى ديگر گفته‌اند : حين مرگ و بعضى ديگر گفته‌اند : عالم آخرت است ، بعضى هم گفته‌اند هنگام عمل است به موافات ، به اين معنا كه اگر آن حالى را كه در حال عمل داشت تا دم مرگ ادامه ندهد ، مستحق جزا نيست مگر آنكه خدا بداند كه سرانجام حال او چيست ، و بر چه حالى مستقر مىشود ، در نتيجه ، همان جزائى را كه در حال عمل مستحق بود برايش نوشته مىشود . صاحبان اين اقوال هر يك براى گفته خود استدلال به آياتى متناسب با آن كرده‌اند ، چون بعضى از آيات هستند كه مناسب با يكى از اين اوقات و منطبق با آن مىشود ، البته گاهى به وجوه عقليه اى كه براى خود تركيب و تلفيق كرده‌اند استدلال نموده‌اند .

--> ( 1 ) اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد ، اگر از خدا بترسيد خداى تعالى برايتان نيروى جداسازى حق از باطل قرار مىدهد ، و گناهانتان را تكفير مىكند . « سوره انفال آيه 29 » ( 2 ) پس هر كس عجله كند در دو روز ، گناهى بر او نيست . « سوره بقره آيه 203 » ( 3 ) اگر از كبيره هاى گناهانى كه از آنها نهى مىشويد دورى كنيد بديهايتان را از شما محو مىكنيم . « سوره نسا آيه 31 » ( 4 ) مگر كسى كه توبه كند ، و ايمان آورده عمل صالح انجام دهد ، اينان همانهايند كه خدا گناهانشان را مبدل به حسنات مىكند . « سوره فرقان آيه 70 »