و ذيل همين آيه سوره محمد كه ميان كفار و مؤمنين مقابله انداخته ، به آنان فرموده اعمالتان حبط شده ، و به اينان مىفرمايد زنهار مواظب باشيد عملتان باطل نگردد ، دلالت دارد بر اينكه حبط به معناى بطلان عمل است ، هم چنان كه از آيه : « وَحَبِطَ ما صَنَعُوا فِيها ، وَباطِلٌ ما كانُوا يَعْمَلُونَ » « 1 » نيز اين معنا استفاده مىشود و قريب به آن آيه : « وَقَدِمْنا إِلى ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ ، فَجَعَلْناه هَباءً مَنْثُوراً » « 2 » است . و سخن كوتاه اينكه كلمه ( حبط ) به معناى باطل شدن عمل و از تاثير افتادن آن است ، بعضى گفته‌اند : اصل اين كلمه از حبط با حركت است ، يعنى با فتحه حا و با ، و حبط به معناى پرخورى حيوان است ، بطورى كه شكمش باد كند ، و گاهى منجر به هلاكتش شود . و آنچه خداى تعالى در باره اثر حبط بيان كرده باطل شدن اعمال انسان هم در دنيا و هم در آخرت است ، پس حبط ارتباطى با اعمال دارد ، از جهت اثر آخرتى آنها ، آرى ايمان به خدا همانطور كه زندگى آخرت را پاكيزه مىكند زندگى دنيا را هم پاكيزه مىسازد ، هم چنان كه قرآن كريم فرمود : « مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى وَهُوَ مُؤْمِنٌ ، فَلَنُحْيِيَنَّه حَياةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ ما كانُوا يَعْمَلُونَ » « 3 » . اين بود معناى كلمه حبط ، حال ببينيم چگونه اعمال كفار و مخصوصا مرتدين در دنيا و آخرت حبط مىشود ؟ و ايشان زيانكار مىگردند ؟ اما زيانكاريشان در دنيا كه بسيار روشن است . و هيچ ابهامى در آن نيست براى اينكه قلب كافر و دلش به امر ثابتى كه همان خداى سبحان است بستگى ندارد ، تا وقتى به نعمتى مىرسد نعمت را از ناحيه او بداند ، و خرسند گردد ، و چون به مصيبتى مىرسد آن را نيز از ناحيه خدا بداند ، و دلش تسلى يابد ، و نيز در هنگام حاجت دست به درگاه او دراز كند ، به خلاف مؤمن كه در همه اين مراحل زندگى دلش به جايى بستگى دارد .

--> ( 1 ) آنچه در دنيا كردند بىنتيجه شد ، و آنچه كردند باطل گشت . « سوره هود آيه 16 » ( 2 ) و ما به آنچه كردند پرداختيم ، و تمامى اعمالشان را به باد فنا داديم . « سوره فرقان آيه 23 » ( 3 ) هر كس چه مرد و چه زن عمل صالحى كند ، به شرطى كه ايمان داشته باشد ، ما او را به حياتى طيب زنده نموده و اجرشان را طبق بهترين آنچه مىكردند مىدهيم . « سوره نمل آيه 97 »