براى سؤال از ماهيت ، كه يك اصطلاح منطقى است ، و معنايش سؤال از جنس قريب و فصل قريب است ، پس حتما وضع شده براى سؤال از كيفيت ، در حالى كه هيچ ملازمه ميان اين دو نيست ، تا كسى بتواند در سؤال از مستحقين انفاق بپرسد : ( ما ذا انفق چه انفاق كنم ) و منظورش اين باشد كه به چه كسى انفاق كنم ، و در جوابش گفته شود : به والدين و اقربا ، چون اين گونه سؤال كردن از روشنترين موارد غلط حرف زدن است . بلكه كلمه ( ما ) وضع شده است براى سؤال از مشخصاتى كه مورد سؤال را معرفى كند ، حال چه اينكه اين تعريف با حد و ماهيت باشد ، و چه با خواص و اوصاف پس معناى اين كلمه اعم از اصطلاح منطقىها است ، نه اينكه مغاير آن باشد و تنها وضع شده باشد براى سؤال از كيفيت چيزى ، و از همين جا معلوم مىشود كه در آيه شريفه : ( يُبَيِّنْ لَنا ما هِيَ ) ، و پاسخ ( إِنَّها بَقَرَةٌ لا ذَلُولٌ ) سؤال و جوابى مطابق با اصل لغت واقع شده ، و در آنجا نيز خواسته‌اند گاو مورد نظر را با مشخصاتش تعريف كند ، و موسى ع در پاسخ همين كار را كرد . و اما اينكه گفتند از آنجا كه ماهيت گاو معلوم بوده ناگزيريم كلمه ( ما ) را حمل بر سؤال از كيفيت گاو كنيم ، نه از ماهيت آن ، خطايى است كه روشنتر از آن خطايى نيست ، چون صرف اين جهت باعث نمىشود كه كلمه نامبرده معناى وضعى و لغويش تغيير كند . گفتار ديگرى كه غرابت كمترى از گفتار مفسر قبلى ندارد ، اين است كه بعضى گفته‌اند : سؤال از هر دو جهت بوده ، هم از اينكه چه انفاق كنند و هم از اينكه كجا انفاق كنند ، ولى يكى از دو سؤال حذف شده و تنها يكى ذكر شده است ، چون از جواب فهميده مىشود كه يكى حذف شده ، و خطا بودن اين حرف براى خواننده روشن است . و به هر حال جاى هيچ شكى نيست ، در اينكه در آيه شريفه به جاى پاسخ اصلى پاسخى ديگر داده شده ، تا بفهماند كه سؤال سؤالى درست نبوده ، بايد مىپرسيدند به چه كسى انفاق كنيم ، و گرنه جواب اين سؤال كه چه چيز را بايد انفاق كرد بسيار روشن است ، و سؤال از آن بى جا است ، و اينكه در پاسخ به معناى ديگر توجه داد ، براى همين بود كه بفهماند سؤال صحيح چيست ، و اين عمل يعنى برگرداندن وجهه كلام به جايى ديگر در قرآن كريم بسيار است ، و اين خود از لطيفترين بياناتى است كه جز در قرآن در هيچ كلامى ديگر يافت نمىشود ، مانند آيه شريفه : « وَمَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِما لا يَسْمَعُ إِلَّا دُعاءً وَنِداءً » ، « 1 » و آيه شريفه :

--> ( 1 ) مثل كسانى كه كافر شدند مثل كسى است كه نهيب مىزند به چيزى كه نه صدايى مىشنود و نه ندايى . « سوره بقره آيه 166 » .