قوانين تشريع شده امورى است اعتبارى نه حقايقى خارجى ، هر چند مساله اى است مربوط به علم كلام نه علم فلسفه كه از حقايق خارجى و عينى بحث مىكند ، و كارى به امور اعتبارى ندارد . و ليكن از يك نقطه نظر ديگر مساله فلسفى هم هست ، براى اينكه مواد قانون دينى كه يا معارف اصولى است ، و يا احكام اخلاقى است ، و يا دستورات عملى ، هر چه باشد با نفس انسان سروكار دارد ، چون غرض از تشريع اين قوانين اصلاح نفس بشر است ، مىخواهد با تمرين روزانه ملكات فاضله را در نفس رسوخ دهد . آرى علوم و ملكات به نفس انسانى صورتى مىدهد ، كه يا هم سنخ با سعادت او است ، و يا مايه شقاوت او ، على اى حال تعيين راه سعادت و شقاوت انسان ، و قرب و بعدش از خداى سبحان به عهده همين صورتها است . زيرا انسان بواسطه اعمال صالحه و عقائد حقه و صادقه براى نفس خود كمالاتى كسب مىكند ، كه تنها مىتواند با قرب به خدا و رضوان و بهشت او ارتباط داشته باشد ، و نيز بواسطه اعمال زشت و عقائد خرافى و باطل براى نفس خود صورتهايى درست مىكند ، كه جز با دنياى فانى و زخارف ناپايدار آن ارتباطى ندارد ، و اين باعث مىشود كه بعد از مفارقت از دنيا و از دست رفتن اختيار مستقيما به دار البوار و دوزخ و آتش درآيد ، چون صور نفسانى او جز با آتش نمىتواند رابطه داشته باشد ، و اين خود سيرى است حقيقى . و بنا بر اين پس مساله نبوت از اين نظر يك مساله حقيقى خواهد بود ، و حجتى هم كه ما در بيان سابق در باره نبوت عامه آورديم و آن را از كتاب خداى عزيز استفاده كرديم يك دليل نقلى نبود بلكه حجتى بود عقلى و برهانى . توضيح اينكه اين صورتها كه گفتيم در اثر تكرار عمل پيدا مىشود ، صورتهايى است براى نفس انسان ، انسانى كه در راه استكمال قرار گرفته ، و در اينكه انسان موجودى است حقيقى و يكى از انواع موجودات و داراى آثار وجوديه خارجى ، هيچ حرفى نيست ، و اين انسان از ناحيه علل فياضه كه به هر موجودى قابليتى براى رسيدن به كمالش مىدهد داراى چنين قابليتى هست كه به آخرين مرحله كمال وجوديش برسد ، و اين معنا را هم تجربه اثبات كرده و هم برهان . و چون چنين است پس بر خدايى كه واجب الوجود و تام الافاضه است ، واجب است براى هر نفسى كه استعداد رسيدن به كمالى را دارد افاضه اى كند ، و شرايطى فراهم آورد ، تا آن نفس به كمال خود برسد ، و آنچه بالقوه دارد بالفعل شود ، و اين كمال هر چه مىخواهد