« وَإِنَّه لَكِتابٌ عَزِيزٌ لا يَأْتِيه الْباطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْه وَلا مِنْ خَلْفِه » « 1 » . چهارم اينكه هر شريعت لاحق ، كاملتر از شريعت سابق است . پنجم اينكه علت بعثت انبيا و فرستادن كتاب و به عبارتى ديگر سبب دعوت دينى همان سير بشر به حسب طبع و فطرتش به سوى اختلاف است ، همانطور كه فطرتش او را به تشكيل اجتماع مدنى دعوت مىكند ، همان فطرت نيز او را به طرف اختلاف مىكشاند ، و وقتى راهنماى بشر به سوى اختلاف فطرت او باشد ، ديگر رفع اختلاف از ناحيه خود او ميسر نمىشود ، و لا جرم بايد عاملى خارج از فطرت او عهده دار آن شود ، و به همين جهت خداى سبحان از راه بعثت انبيا و تشريع شرايع ، نوع بشر را به سوى كمال لايق به حالش و اصلاحگر زندگيش اين اختلاف را بر طرف كرد ، و اين كمال ، كمال حقيقى است ، كه داخل در صنع و ايجاد است ، قهرا مقدمه آنها يعنى بعثت انبيا هم بايد داخل در عالم صنع باشد . اما اينكه گفتيم خداوند نوع بشر را به سوى كمال حقيقيش هدايت نمود ، بدين جهت است كه به حكم آيه : « الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَه ثُمَّ هَدى » « 2 » . يكى از شؤون خدايى خدا اين است كه هر چيزى را به آن نقطه اى كه خلقتش را تمام مىكند هدايت نمايد ، و يكى از چيزهايى كه خلقت آدمى با آن تمام مىشود ، و اگر نباشد خلقتش ناقص مىماند ، اين است كه به سوى كمال وجودش در دنيا و آخرت هدايت شود . هم چنان كه باز خود خداى تعالى فرموده : « كُلًّا نُمِدُّ هؤُلاءِ وَهَؤُلاءِ مِنْ عَطاءِ رَبِّكَ ، وَما كانَ عَطاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً » . « 3 » و اين آيه به خوبى مىفهماند كه كار خداى تعالى همين امداد عطا است ، هر كسى را كه در راه حياتش و وجودش محتاج مدد اوست مدد ميدهد ، و آنچه را كه مستحق است عطا مىكند و عطاى او از ناحيه او دريغ نمىشود مگر آنكه كسى با بهره نگرفتن خودش و از ناحيه خودش از گرفتن عطاى او دريغ كند . و معلوم است كه انسان خودش نمىتواند اين نقيصه خود را تكميل كند ، چون فطرت خود او اين نقيصه را پديد آورده ، چگونه مىتواند خودش آن را بر طرف ساخته راه سعادت و

--> ( 1 ) و اينكه قرآن كتابى است شكست ناپذير ، كه نه از ناحيه كتب آسمانى قبل خلل مىپذيرد ، و نه بعدا كتابى ديگر ناسخ آن مىشود . « سوره فصلت آيه 42 » ( 2 ) سوره طه آيه 50 ( 3 ) ما هر دو دسته را هم نيكان را و هم بدان را از عطاى پروردگارت مدد مىدهيم ، و عطاى پروردگار تو جلوگيرى ندارد . « سوره اسرا آيه 20 »