است . * ( « شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيه الْقُرْآنُ هُدىً » ) * ماه رمضان نهمين ماه از ماه‌هاى سال قمرى و عربى است ، كه بين ماه شعبان و شوال واقع است ، و در قرآن كريم از ماه‌هاى دوازده گانه غير از ماه رمضان نام هيچ ماه ديگرى نيامده . و كلمه نزول به معناى پائين آمدن و وارد شدن از نقطه بلند است ، و فرق ميان انزال و تنزيل اين است كه انزال به معناى نازل كردن دفعى و يك پارچه است ، و تنزيل به معناى نازل كردن تدريجى است ، و كلمه ( قرآن ) اسم كتابى است كه خداى تعالى آن را بر پيامبر گراميش محمد ص نازل كرده ، و به اين جهت آن را قرآن ناميده كه ( قبلا از جنس خواندنيها نبود ، و به منظور اينكه درخور فهم بشر شود نازلش كرد و در نتيجه كتابى ) خواندنى شد ، چنان كه فرمود : « إِنَّا جَعَلْناه قُرْآناً عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ » « 1 » و اين كلمه هم بر مجموع قرآن اطلاق مىشود و هم بر اجزاى آن . و اين آيه شريفه دلالت دارد بر اينكه قرآن يك پارچه در ماه رمضان نازل شده ، از سوى ديگر ظاهر آيه شريفه : « وَقُرْآناً فَرَقْناه لِتَقْرَأَه عَلَى النَّاسِ عَلى مُكْثٍ ، وَنَزَّلْناه تَنْزِيلًا » « 2 » دلالت دارد بر اينكه قرآن كريم به تدريج و در مجموع مدت دعوت رسول خدا ص يعنى در مدت تقريبا بيست و سه سال نازل شده ، تاريخ هم مؤيد اين معنا است ، و از همين جهت بعضى گمان كرده‌اند كه آيه مورد بحث با اين آيه منافات دارد . و بعضى ديگر در پاسخ گفته‌اند : قرآن كريم دو بار نازل شده ، يك بار در ماه رمضان بطور يك پارچه به آسمان دنيا نازل شد و بار ديگر از آسمان دنيا به تدريج بر زمين نازل شده ، و اين پاسخى است كه مفسرين نامبرده آن را از روايات گرفته‌اند كه بعضى از آنها را در بحث روايتى آينده نقل خواهيم كرد . ان شاء اللَّه ولى بعضى ديگر به اين مفسرين اشكال كرده‌اند ، كه در آيه مورد بحث كه تعبير به انزال - يعنى نازل شدن يك پارچه - فرموده دنبالش فرموده : * ( « هُدىً لِلنَّاسِ وَبَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى وَالْفُرْقانِ » ) * به اين منظور نازل شده كه بايد هدايتگر مردم و فارق ميان حق و باطل باشد ، و دلائلى روشن از هدايت ارائه دهد ، و اين معنا با نازل شدن به آسمان دنيا نمىسازد ، چون بنا بر اين

--> ( 1 ) ما آن را ( قرآن را ) كتابى خواندنى و عربى كرديم باشد كه شما دركش كنيد . « سوره زخرف آيه 3 » ( 2 ) و قرآنى كه آن را قسمت قسمت كرديم تا كم كم بر مردمش ، بخوانى و به تدريج نازلش كرديم . « سوره اسراء آيه 106 »