السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
179
تفسير الميزان ( فارسي )
پس مثل انسان در سلوك اين دو طريق مثل كاروانى را مىماند كه راه بس دور و درازى در پيش گرفته ، و براى رسيدن به هدف و طى اين راه دور ، همه رقم لوازم و زاد و توشه هم برداشته ، ولى در همان اولين منزل اختلاف راه بيندازد ، و افراد كاروان به جان هم بيفتند ، يكديگر را بكشند ، هتك ناموس كنند ، اموال يكديگر را غارت كنند ، و جاى يكديگر را غصب كنند ، آن وقت دور هم جمع شوند و به اصطلاح مجلس شورا و قانونگذارى درست كنند ، كه چه راهى پيش بگيرند كه جان و مالشان محفوظ بماند ؟ يكى از مشاورين بگويد : بيائيد هر چه داريم با هم بخوريم ، به اين معنا هر كس به قدر وزن اجتماعيش سهم ببرد ، چون غير از اين منزل ، منزل ديگرى نيست ، و اگر كسى تخلف كرد او را سركوب كنيم . يكى ديگر بگويد : نه ، بيائيد نخست قانونى كه عهده دار حل اين اختلاف شود وضع كنيم ، و براى اجراى آن قانون و جدان و شخصيت افراد را ضامن كنيم چون هر يك از ما در ولايت و شهر خود شخصيتى داشتهايم ، به خاطر رعايت آن شخصيت با رفقا و همسفران خود به رحمت و عطوفت و شهامت و فضيلت رفتار نموده ، هر چه داريم با هم بخوريم ، چون غير از اين منزل منزلى ديگر نداريم . و معلوم است كه هر دوى اين گويندگان به خطا رفتهاند ، و فراموش كردهاند كه مسافرند ، و تازه به اولين منزل رسيدهاند ، و معلوم است كه مسافر بايد بيش از هر چيز رعايت حال خود را در وطن و در سر منزلى كه به سوى آن راه افتاده بكند ، و اگر نكند جز ضلالت و هلاكت سرنوشتى ديگر ندارد . شخص سوم برمىخيزد و مىگويد : آقايان در اين منزل تنها از آنچه داريد بايد آن مقدارى را بخوريد كه امشب بدان نيازمنديد ، و بقيه را براى راه دور و درازى كه در پيش داريد ذخيره كنيد ، و فراموش نكنيد كه وقتى از وطن بيرون مىشديد از شما چه خواستند ، در مراجعت بايد آن خواسته ها را برآورده كرده باشيد ، و نيز فراموش نكنيد كه خود شما از اين سفر هدفى داشتيد ، بايد به آن هدف برسيد . تنها راه صحيح رفع اختلاف ، راه دين است و به همين جهت خداى سبحان ( كه انسانها را بهتر از خود انسانها مىشناسد ، چون خالق آنان است ) شرايع و قوانينى براى آنان تاسيس كرد ، و اساس آن شرايع را توحيد قرار داد ،