و نيز فرموده : « وَسَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الأَرْضِ جَمِيعاً مِنْه » « 1 » ، و آياتى ديگر كه همه گوياى اين حقيقتند كه موجودات عالم همه براى انسان رام شده‌اند . دانشهاى عملى انسان اين دو عنايت كه خدا به انسان كرده ، يعنى نيروى فكر و ادراك و رابطه تسخير موجودات ، خود يك عنايت سومى را نتيجه داده ، و آن اين است كه توانست براى خود علوم و ادراكاتى دسته بندى شده تدوين كند ، تا در مرحله تصرف در اشيا و به كار بردن و تاثير در موجودات خارج از ذات خود آن علوم را به كار بگيرد ، و در نتيجه ( با صرف كمترين وقت و گرفتن بيشترين بهره ) از موجودات عالم براى حفظ وجود و بقاى خود استفاده كند . توضيح اينكه اگر شما خواننده عزيز ذهن خود را از آنچه مشغولش كرده خالى كنى ، و مانند كسى كه تا كنون از وضع انسانها خبرى ندارد در انسان ، اين موجود زمينى فعال و به كار گيرنده فكر و اراده - نظر بيفكنى ، و چنين فرض كنى كه اولين بار است كه اين موجود را مىبينى ، و در باره اش مىانديشى ، آن وقت خواهى ديد كه يك فرد از اين انسان در كارهاى زندگيش ادراكات و افكارى را به كار مىگيرد ، و ابزار كار خود قرار مىدهد كه نمىتوانى آن ادراكات را به شمار آورى ، آن قدر زياد است كه عقل از كثرت و پردامنگى و تشتت جهات آنها دچار دهشت مىشود . و اين علوم كه گفتيم ابزار كار انسانها است ، عامل فراهم آمدن ، و دسته بندى شدن ، و انشعاب هر يك از ديگرى ، و يا تركيب آنها ، يا حواس ظاهرى و باطنى انسان است ، و يا تصرف قوه فكريه او ، تصرفش هم يا تصرفى است ابتدايى ، و يا تصرفهايى پى در پى ، و اين نكته امرى است واضح ، كه هر انسانى آن را هم از خودش در مىيابد ، و هم از ديگران ، و در دريافت آن احتياج به دقت و تدبر ندارد ، بلكه صرف توجه كافى است . حال كه متوجه اين نكته شدى مىگوئيم : اگر اين توجه و نظر را در علوم و ادراكات خود و يا انسانى ديگر تكرار كنى ، خواهى ديد كه همه آنها يكسان نيستند ، بعضى از ادراكات بشرى تنها جنبه حكايت و نشان دادن موجودات خارجى را دارند ، و منشا اراده و عملى در ما

--> ( 1 ) خداوند تمامى آنچه در آسمانها و زمين هست رام شما كرده ، و همه آنها از خداست . « سوره جاثيه آيه 12 »