السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
170
تفسير الميزان ( فارسي )
انسان از روحى و بدنى تركيب شده خداى تعالى اين نوع از موجودات را - آن روز كه ايجاد مىكرد - از دو جزء و دو جوهر تركيب كرد ، يكى ماده بدنى ، و يكى هم جوهرى مجرد ، كه همان نفس و روح باشد ، و اين دو ، ما دام كه انسان در دنيا زندگى مىكند متلازم و با يكديگراند ، همين كه انسان مرد بدنش مىميرد ، و روحش ، هم چنان زنده مىماند ، و انسان ( كه حقيقتش همان روح است ) به سوى خداى سبحان باز مىگردد . خداى تعالى در اين باره مىفرمايد : « وَلَقَدْ خَلَقْنَا الإِنْسانَ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ ثُمَّ جَعَلْناه نُطْفَةً فِي قَرارٍ مَكِينٍ ، ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً ، فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً ، فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظاماً ، فَكَسَوْنَا الْعِظامَ لَحْماً ، ثُمَّ أَنْشَأْناه خَلْقاً آخَرَ ، فَتَبارَكَ اللَّه أَحْسَنُ الْخالِقِينَ ، ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذلِكَ لَمَيِّتُونَ ، ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ تُبْعَثُونَ » « 1 » اين آيات عينا همان مطلبى را كه گفتيم خاطرنشان مىسازد . و در اين معنا است آيه شريفه : « فَإِذا سَوَّيْتُه ، وَنَفَخْتُ فِيه مِنْ رُوحِي ، فَقَعُوا لَه ساجِدِينَ » « 2 » . و از همه آيات روشنتر آيه شريفه زير است ، كه مىفرمايد : « وَقالُوا أإِذا ضَلَلْنا فِي الأَرْضِ أإِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ ، بَلْ هُمْ بِلِقاءِ رَبِّهِمْ كافِرُونَ ، قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ ، ثُمَّ إِلى رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ . » « 3 »
--> ( 1 ) همانا انسان را از چكيده اى از گل خلق كرديم ، و سپس او را نطفه اى در جايگاهى محفوظ كرديم ، و آن گاه آن نطفه را علقه ، و علقه را مضغه ، و مضغه را استخوانهايى آفريديم ، و سپس استخوانها را با گوشت پوشانديم ، و در آخر او را خلقتى ديگر كرديم ، پس پر بركت باد خدا كه بهترين خالق است ، آن گاه شما بعد از مدتى عمر مىميريد ، و سپس در روز قيامت مبعوث مىشويد . جمله : ( و در آخر او را خلقتى ديگر كرديم ) قابل دقت است « سوره مؤمنون آيه 11 ، 16 » ( 2 ) پس همين كه از خلقتش پرداختم ، و از روح خود در او دميدم ، به عنوان سجده بر او ، به خاك درافتيد . « سوره ص آيه 72 » ( 3 ) و گفتند آيا بعد از آنكه در زمين گم شديم ، آيا در خلقتى جديد واقع مىشويم ؟ اينها همه بهانه است ، واقع مطلب اين است كه اينها معاد و ديدار خداى را قبول ندارند ، به ايشان بگو شما را در دم مرگ ملك الموتى كه موكل بر شما است تحويل مىگيرد ( و شما در زمين گم نمىشويد آنچه در زمين گم مىشود تن مادى شما است ، نه خود شما ) و سپس به سوى پروردگارتان بر مىگرديد . « سوره سجده آيه 11 »