گرفته شده ، كه به معناى بلعيدن است ، و راه روشن كانه رهرو خود را بلعيده ، و در مجراى گلوى خويش فرو برده ، كه ديگر نمىتواند اين سو و آن سو منحرف شود ، و نيز نمىگذارد كه از شكمش بيرون شود . و كلمه ( مستقيم ) هم به معناى هر چيزى است كه بخواهد روى پاى خود بايستد ، و بتواند بدون اينكه به چيزى تكيه كند بر كنترل و تعادل خود و متعلقات خود مسلط باشد ، مانند انسان ايستاده اى كه بر امور خود مسلط است ، در نتيجه برگشت معناى مستقيم به چيزى است كه وضعش تغيير و تخلف پذير نباشد ، حال كه معناى صراط آن شد ، و معناى مستقيم اين ، پس صراط مستقيم عبارت مىشود از صراطى كه در هدايت مردم و رساندنشان بسوى غايت و مقصدشان ، تخلف نكند ، و صد در صد اين اثر خود را به بخشد ، هم چنان كه خداى تعالى در آيه شريفه : ( فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّه وَاعْتَصَمُوا بِه ، فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِنْه وَفَضْلٍ ، وَيَهْدِيهِمْ إِلَيْه صِراطاً مُسْتَقِيماً ، و اما آنهايى كه به خدا ايمان آورده و از او خواستند تا حفظشان كند ، به زودى خدايشان داخل رحمت خاصى از رحمتهاى خود نموده ، و بسوى خويش هدايت مىكند ، هدايتى كه همان صراط مستقيم است ) ، « 1 » آن راهى را كه هرگز در هدايت رهرو خود تخلف ننموده ، و دائما بر حال خود باقى است ، صراط مستقيم ناميده . و نيز در آيه : ( فَمَنْ يُرِدِ اللَّه أَنْ يَهْدِيَه ، يَشْرَحْ صَدْرَه لِلإِسْلامِ ، وَمَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّه يَجْعَلْ صَدْرَه ضَيِّقاً حَرَجاً ، كَأَنَّما يَصَّعَّدُ فِي السَّماءِ ، كَذلِكَ يَجْعَلُ اللَّه الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ ، وَهذا صِراطُ رَبِّكَ مُسْتَقِيماً ، كسى كه خدايش بخواهد هدايت كند ، سينه اش را براى اسلام گشاده مىسازد ، و كسى كه خدايش بخواهد گمراه كند ، سينه اش را تنگ و بى حوصله مىسازد ، بطورى كه گويى باسمان بالا مىرود ، آرى اين چنين خداوند پليدى را بر آنان كه ايمان ندارند مسلط مىسازد ، و اين راه مستقيم پروردگار تو است ) « 2 » طريقه مستقيم خود را غير مختلف و غير قابل تخلف معرفى كرده ، و نيز در آيه : ( قالَ هذا صِراطٌ عَلَيَّ مُسْتَقِيمٌ ، إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ ، إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ ، فرمود اين صراط مستقيم من است ، و من خود را بدان ملزم كرده‌ام ، بدرستى بندگان من كسانيند ، كه تو نمىتوانى بر آنان تسلط يا بى ، مگر آن گمراهى كه خودش به اختيار خود پيروى تو را بپذيرد ) ، « 3 » سنت و طريقه مستقيم خود را دائمى ، و غير قابل تغيير معرفى فرموده ، و در حقيقت مىخواهد بفرمايد : ( فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّه تَبْدِيلًا ، وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّه تَحْوِيلًا ، براى سنت خدا نه تبديلى خواهى يافت ، و نه دگرگونى ) ، « 4 » پس از آنچه كه ما در باره صراط مستقيم گفتيم پنج نكته بدست آمد .

--> 1 - سوره نساء آيه 174 2 - سوره انعام آيه 125 3 - سوره حجر 42 4 - سوره فاطر آيه 43