و دعاى او ، آن گاه در مقابل ، راه غير خدا را دور معرفى كرده ، و فرمود : ( أُولئِكَ يُنادَوْنَ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ ، آنان را از نقطه اى دور صدا مىزنند ) « 1 » كه مىرساند غايت و هدف نهايى كسانى كه ايمان به خدا ندارند ، و مسير و سبيل ايمان را نمىپيمايند ، غايتى است دور . تا اينجا روشن شد كه راه بسوى خدا دو تا است ، يكى دور ، و يكى نزديك ، راه نزديك راه مؤمنين ، و راه دور راه غير ايشان است ، و هر دو راه هم به حكم آيه ( 6 سوره انشقاق ) راه خدا است . مقدمه سوم اينكه علاوه بر تقسيم قبلى ، كه راه خدا را به دو قسم دور و نزديك تقسيم مىكرد ، تقسيم ديگرى است كه يك راه را بسوى بلندى ، و راهى ديگر را بسوى پستى منتهى ميداند ، يك جا مىفرمايد : ( إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْها لا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوابُ السَّماءِ ، كسانى كه آيات ما را تكذيب كرده ، و از پذيرفتن آن استكبار ورزيدند ، دربهاى آسمان برويشان باز نميشود ) « 2 » معلوم مىشود آنهايى كه چنين نيستند ، دربهاى آسمان برويشان باز مىشود ، چون اگر هيچكس بسوى آسمان بالا نميرفت ، و دربهاى آسمان را نمىكوبيد ، براى درب معنايى نبود . و در جايى ديگر مىفرمايد : ( وَمَنْ يَحْلِلْ عَلَيْه غَضَبِي فَقَدْ هَوى ، كسى كه غضب من بر او احاطه كند ، او بسوى پستى سقوط مىكند ) « 3 » - چون كلمه ( هوى ) از مصدر ( هوى ) است ، كه معناى سقوط را ميدهد . و در جايى ديگر مىفرمايد : ( وَمَنْ يَتَبَدَّلِ الْكُفْرَ بِالإِيمانِ ، فَقَدْ ضَلَّ سَواءَ السَّبِيلِ كسى كه ايمان را با كفر عوض كند ، راه را گم كرده ) ، « 4 » كه مىرساند دسته سومى هستند كه نه راهشان بسوى بالا است ، و نه بسوى سقوط ، بلكه اصلا راه را گم كرده دچار حيرت شده‌اند ، آنها كه راهشان بسوى بالا است ، كسانى هستند كه ايمان به آيات خدا دارند ، و از عبادت او استكبار نمىكنند ، و بعضى ديگر راهشان بسوى پستى منتهى مىشود ، و آنها كسانى هستند كه بايشان غضب شده ، و بعضى ديگر اصلا راه را از دست داده و گمراه شده‌اند ، و آنان ( ضالين ) اند ، و اى بسا كه آيه مورد بحث به اين سه طائفه اشاره كند ، ( الذين انعمت عليهم ) طائفه اول ، و ( مغضوب عليهم ) طائفه دوم ، و ( ضالين ) طائفه سوم باشند . و پر واضح است كه صراط مستقيم آن دو طريق ديگر ، يعنى طريق ( مغضوب عليهم ) ، و طريق ( ضالين ) نيست ، پس قهرا همان طائفه اول ، يعنى مؤمنين خواهد بود كه از آيات خدا استكبار نمىورزند .

--> 1 - سوره فصلت آيه 44 2 - سوره اعراف آيه 40 3 - سوره طه آيه 81 4 - سوره بقره آيه 108