است از پروردگار شما و به همين جهت تغيير نمىپذيرد ، پس ولى خون نمىتواند بعد از عفو دوباره دبه در آورده و از قاتل قصاص نمايد و اگر چنين كند ، خود او هم متجاوز است و كسى كه تجاوز كند و بعد از عفو قصاص كند عذابى دردناك دارد . * ( ( وَلَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ يا أُولِي الأَلْبابِ ، لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ) ) * اين جمله به حكمت تشريع قصاص اشاره مىكند و هم توهمى را كه ممكن است از تشريع عفو و ديه بذهن برسد ، دفع مينمايد و نيز مزيت و مصلحتى را كه در عفو است ، يعنى نشر رحمت و انگيزه رأفت را بيان نموده ، مىفرمايد : عفو به مصلحت مردم نزديكتر است ، تا انتقام . و حاصل معناى اين جمله اين است كه عفو هر چند تخفيفى و رحمتى است نسبت به قاتل ، ( و رحمت خود يكى از فضائل انسانى است ) ، و لكن مصلحت عموم تنها با قصاص تامين مىشود ، قصاص است كه حيات را ضمانت مىكند نه عفو كردن و ديه گرفتن و نه هيچ چيز ديگر ، و اين حكم هر انسان داراى عقل است ، و اينكه فرمود : * ( ( لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ) ) * ، معنايش اين است كه بلكه شما از قتل بپرهيزيد و اين جمله به منزله تعليل است ، براى تشريع قصاص . مفسرين گفته‌اند : اين جمله يعنى جمله * ( ( وَلَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ ) ) * الخ ، با همه اختصار و كوتاهيش و اندكى كلمات و حروفش و سلامت لفظش و صفاى تركيبش و بليغترين آيات قرآن ، در افاده معناى خويش است و برجسته ترين آيات است در بلاغت ، براى اينكه در عين اينكه استدلالش بسيار قوى است ، معنايش هم بسيار لطيف و زيباست و در عين اينكه معنايش لطيف و زيباست ، دلالتش رقيقتر و در افاده مدلولش روشنتر است . قبل از آنكه قرآن كريم اين جمله را در باره قصاص ايراد كند ، بلغاى دنيا در باره قتل و قصاص كلماتى داشتند كه بسيار از بلاغت و متانت اسلوب و نظم آن كلمات تعجب ميكردند و لذت مىبردند ، مثل اين گفتار كه : ( كشتن بعض افراد ، احياء همه است ) و اين گفتار كه : ( زياد بكشيد تا كشتار كم شود ) ، و از همه خوشآيندتر اين جمله بوده كه مىگفتند : ( كشتن مؤثرترين عامل است براى از بين بردن كشتار ) . لكن آيه شريفه مورد بحث ، همه آن كلمات بليغ را از ياد برد و همه را عقب زد ، زيرا جمله ( * ( وَلَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ ) * ، در قصاص براى شما حياة است ) ، از همه آن كلمات كوتاهتر و تلفظش آسانتر است ، علاوه در اين جمله ، كلمه قصاص معرفه يعنى با الف و لام آمده ، و كلمه حياة نكره ، يعنى بدون الف و لام آمده است تا دلالت كند بر اينكه نتيجه قصاص و بركات آن ، دامنه دارتر و عظيمتر از آن است كه با زبان گفته شود . و باز با همه كوتاهيش ، نتيجه قصاص را بيان كرده و حقيقت مصلحت را ذكر كرده ، كه