خودش خود را ناچار نكرده باشد و نيز در صورتى كه در خوردن از حد اضطرار تجاوز نكند گناهى بر او نيست كه خدا غفور و رحيم است ( 173 ) . بدرستى آنهايى كه از كتاب خدا آنچه را كه خدا نازل كرده كتمان مىكنند و با كتمان آن ثمن اندك بدست مىآورند آنها آنچه مىخورند جز آتشى نيست كه بدرون خود مىكنند و خدا روز قيامت با آنها سخن نخواهد گفت و تزكيه شان نخواهد كرد و عذابى دردناك خواهند داشت ( 174 ) . اينان همانهايند كه با سرمايه هدايت ، گمراهى مىخرند و مغفرت را با عذاب معاوضه مىكنند راستى چقدر بر چشيدن آتش تحمل دارند ( 175 ) . و اين عذاب بدانجهت است كه خدا كتاب را به حق نازل كرد و اينان كه در كتاب اختلاف راه انداختند در شقاقى دور از اصلاح هستند ( 176 ) . بيان * ( ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناكُمْ ) ) * الخ ، اين جمله خطابى است خاص به مؤمنين ، كه بعد از خطاب قبلى كه به عموم مردم بود قرار گرفته ، پس از قبيل انتزاع خطابى از خطابى ديگر است كانه از خطاب جماعتى كه پذيراى نصيحت نيستند ، منصرف شده و روى سخن به عده خاص كرده كه دعوت داعى خود را اجابت مىگويند ، چون به او ايمان دارند . و التفاتى كه بين دو خطاب واقع شده ناشى از تفاوتى است كه در افراد مخاطب است ، چون از دارندگان ايمان به خدا اين توقع مىرفت كه دعوت را بپذيرند به همين جهت عبارت قبلى ( مِمَّا فِي الأَرْضِ حَلالًا طَيِّباً ) ، را به عبارت * ( ( طَيِّباتِ ما رَزَقْناكُمْ ) ) * عوض كرد ، تا وسيله شود ، بعد از آن از ايشان بخواهد تنها خدا را شكر گويند ، چون مردمى موحد بودند و بجز خداى سبحان كسى را نمىپرستيدند . عين اين نكته باعث شد بفرمايد : ( ما رزقناكم ، آنچه ما روزيتان كرديم ) ، و نفرمايد ( ما رزقتم ، آنچه روزى شده‌ايد ) ، و يا ( ما فى الارض ، آنچه در زمين است ) و يا تعبير ديگر نظير اينها ، تا اشاره و يا دلالت كند بر اينكه خدا در نظر آنان معروف و بايشان نزديك و نسبت به آنان مهربان و رئوف است . و ظاهرا جمله : * ( ( مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناكُمْ ) ) * الخ ، از قبيل اضافه صفت به موصوف باشد نه از قبيل قيام صفت در مقام موصوف ، و معناى آيه بنا بر تقدير اول اين مىشود : ( بخوريد از آنچه ما روزيتان كرديم ، كه همه اش پاكيزه است ) ، و اين معنا مناسبتر است با اظهار نزديكى و مهربانى خدا كه مقام ، آن را افاده مىكند و بنا بر تقدير دوم معنا چنين مىشود : ( بخوريد از رزق طيب ، نه از خبيثهاى آن ) و اين معنا با معنايى كه مقام آن را افاده مىكند نميسازد و از آن دور است چون مقام مىخواهد آزادى مردم را برساند نه اينكه ممنوع بودن آنان را افاده كند ، ميخواهد بفرمايد : اينكه از