پس آيه شريفه چند نكته را افاده مىكند : اول اينكه حكم مىكند به حليت عموم تصرفات ، مگر هر تصرفى كه در كلامى ديگر از آن نهى شده باشد ، چون خداى سبحان اين حق را دارد كه از ميان چيزهايى كه اجازه تصرف داده ، يكى يا چند چيز را ممنوع اعلام بدارد ( پس آيه شريفه يك قاعده كلى دست داد و آن اين بود كه هر جا شك كرديم آيا خوردن فلان چيز و يا تصرف در فلان چيز جائز است يا نه به اين آيه تمسك جوييم و بگوئيم غير از چند چيزى كه در دليل جداگانه حرام شده ، همه چيز حلال و طيب است ) ( مترجم ) . دوم اينكه خوددارى و امتناع از خوردن و يا تصرف كردن در چيزى كه دليلى علمى بر منع از آن نرسيده ، خود تشريع و حرام است . سوم اينكه مراد از پيروى خطوات شيطان اين است كه بنده خدا به چيزى تعبد كند و آن را عبادت و اطاعت خدا قرار دهد كه خداى تعالى هيچ اجازه اى در خصوص آن نداده باشد ، چون خداى تعالى هيچ مشى و روشى را منع نكرده ، مگر آن روشى را كه آدمى در رفتن بر طبق آن پاى خود بجاى پاى شيطان بگذارد و راه رفتن خود را مطابق راه رفتن شيطان كند ، در اين صورت است كه روش او پيروى گامهاى شيطان مىشود . از اينجا اين نكته بدست مىآيد : كه عموم تعليل يعنى جمله ( بخاطر اينكه او تنها شما را به سوء و فحشاء و سخن بدون علم امر مىكند ) ، هر چند كه عمل به غير علم را مانند ترك و امتناع بدون علم شامل مىشود و ليكن در خطاب آيه مورد نظر نيست ، چون پيروى گامهاى شيطان نيست ، هر چند كه پيروى شيطان هست . * ( ( إِنَّما يَأْمُرُكُمْ بِالسُّوءِ وَالْفَحْشاءِ وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّه ما لا تَعْلَمُونَ ) ) * ، سوء و فحشاء در انجام عمل مصداق پيدا مىكند ، در مقابل آن دو ، قول بدون علم است كه مربوط به زبان است و از اين مىفهميم كه دعوت شيطان منحصر است در دعوت به عملى كه يا سوء است و يا فحشاء و در دعوت به گفتن سخن بدون علم و دليل . * ( ( وَإِذا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللَّه قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما أَلْفَيْنا ) ) * الخ ، كلمه ( الفينا ) از مصدر الفاء است ، كه به معنى يافتن است يعنى ما پيروى نمىكنيم ، مگر آنچه را كه پدران خود بر آن يافتيم ، و اين آيه به صحت آنچه كه ما از آيه سابق از معناى خطوات شيطان استفاده كرديم ، شهادت ميدهد . * ( ( أوَ لَوْ كانَ آباؤُهُمْ لا يَعْقِلُونَ شَيْئاً وَلا يَهْتَدُونَ ؟ ) ) * اين پاسخ به سخن كفار است و بيان مىكند كه اين سخن شما ، همان قول بدون علم و بدون تبين است ، كه صريح عقل با آن مخالف است ، چون اينكه گفتند ( ما تنها آنچه را كه پدران خود را بر آن يافتيم ، پيروى مىكنيم ) ، سخنى است مطلق و