مورد عذاب دنيوى نيز وارد باشد . و اما جواب به اشكال پنجم ، اين است كه عذاب دائم مستند به صورت شقاوتى است كه معذب را نوعى مخصوص از انسانها كرده ، نه مستند به خدا ، تا بگويى انتقام از خدا محال است ، بله استناد آن به خداى تعالى به اين مقدار و به همان معنايى است كه هر موجود ديگرى را به او نسبت ميدهيم . پس اينكه مىگوييم : خدا كفار را عذاب مىكند ، معنايش اين نيست كه از آنها انتقام مىگيرد و دق دل درمىآورد تا بگويى انتقام و تشفى از خدا محال است . بلكه بطور كلى انتقام خداى تعالى از گنه كاران انتقام به معناى جزاء دادن سخت است كه مولى بنده خود را در مقابل تعديش از طور عبوديت و خروجش از ساحت انقياد ، به عرصه تمرد و نافرمانى ، به آن عذاب معذب مىكند ، و چنين انتقامى در خداى سبحان صدق دارد ، ولى اين معناى از انتقام مستلزم آن اشكال نيست . علاوه بر اينكه اگر اين اشكال وارد باشد بايد مانند اشكالهاى قبلى در مورد عذاب موقت و منقطع نيز وارد باشد ، چه عذاب دنيايى و چه عذاب اخروى . بحث قرآنى و روايتى در تكميل بحث سابق بايد دانست كه اين طريق از استدلال ، بر رد شبهه نامبرده ، طريقه اى است كه هم در كتاب به كار رفته و هم در سنت ، اما در كتاب خداى تعالى فرموده : ( مَنْ كانَ يُرِيدُ الْعاجِلَةَ عَجَّلْنا لَه فِيها ما نَشاءُ لِمَنْ نُرِيدُ ، ثُمَّ جَعَلْنا لَه جَهَنَّمَ يَصْلاها مَذْمُوماً مَدْحُوراً ، وَمَنْ أَرادَ الآخِرَةَ ، وَسَعى لَها سَعْيَها وَهُوَ مُؤْمِنٌ ، فَأُولئِكَ كانَ سَعْيُهُمْ مَشْكُوراً ، كُلًّا نُمِدُّ هؤُلاءِ ، وَهَؤُلاءِ مِنْ عَطاءِ رَبِّكَ ، وَما كانَ عَطاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً ، كسى كه هدفش زندگى دنياى عاجل باشد ، ما از آن زندگى به هر قدر كه بخواهيم و براى هر كه بخواهيم در اختيارش ميگذاريم و پس از سر آمدن آن ، جهنم را برايش مقرر مىداريم ، تا در پى آن برود ، در حالى كه مذموم و مطرود باشد و كسى كه هدفش آخرت باشد و هر تلاشى مىكند براى آن مىكند و تلاشى مىكند كه شايسته آن زندگى باشد و در حالى مىكند كه ايمان داشته باشد ، پس چنين كسانى سعيشان شكرگزارى مىشود ، ما هر دو طائفه را از عطاى پروردگارت مدد ميدهيم ، هم آنان را و هم اينان را ، و عطاء پروردگار تو جلوگيرى ندارد ) « 1 »

--> 1 - اسراء آيه 18 - 20