به اين معنا كه دستگاه تناسلى تشنه عمل لقاح مىشود و آن را دوست ميدارد و چون اين عمل با همسرى انجام مىشود ، مىگوييم من همسرم را دوست ميدارم ، در حالى كه اگر واقع قضيه را بشكافيم ، مىبينيم پاى من در كار نيست ، بلكه اولا و بالذات دستگاه تناسلى عمل خود را دوست ميدارد و ثانيا و بالتبع همسر را چون عملش با او قابل انجام است ، همانطور كه در طعام گفتيم ، پاى من در كار نيست ، بلكه دستگاه گوارش اولا و بالذات عمل خود را دوست ميدارد و ثانيا و بالتبع غذا را دوست ميدارد ، و عمل لقاح اثر نيرويى است كه خداى تعالى در هر جاندارى بوديعت نهاده ، هم چنان كه عمل تغذيه نيز اثر نيرويى است كه خدا در او بوديعت سپرده است . از همين جا معلوم مىشود كه اين دو حب يعنى حب به غذا و حب به همسر ، برگشتنش به يك حب است ، براى اينكه دستگاه گوارش و دستگاه تناسلى بهم مربوطند و كمالى هم كه از كار اين دو دستگاه حاصل مىشود ، بهم ارتباط دارند . و چون چنين است احتمال دارد كه حب عبارت باشد از يك تعلق كه خاص اين دو مورد است ، و در غير اين دو مورد اصلا يافت نشود و ليكن آزمايش از راه آثار اين احتمال را دفع مىكند ، زيرا اين تعلق كه نامش حب است ، اثرى در دارنده اش دارد و آن اين است كه قوه ( استعداد ) را بسوى فعليت ، اگر فعليت نداشته باشد مىكشاند و اگر فعليت داشته باشد ، بسوى ترك آن جذب مىكند و اين دو خاصيت و يا يك خاصيت را در تمامى موارد قواى ادراكى احساس مىكنيم كه حب آن قوا را بسوى افعالش به حركت در مىآورد . قوه باصره ، سامعه ، حافظه ، متخيله ، ساير قوا و حواس ظاهرى و باطنى كه در ما است - چه قواى فاعله و چه منفعله - همه اين حالت را دارند كه هر يك فعل خود را دوست ميدارد و اين دوستى او را بسوى فعلش جذب مىكند ، چشم را بسوى ديدن آنچه دوست دارد ، جذب مىكند و گوش را بسوى شنيدن و همچنين هر قوه ديگر را . و اين نيست مگر بخاطر اينكه كار هر قوه كمال او است و هر قوه اى با كار مخصوص به خود ، نقص خود را تكميل نموده ، حاجت طبيعى خود را برمىآورد ، اينجاست كه معنا و مفهوم حب مال و حب جاه و حب علم ، براى ما روشن مىگردد ، چون انسان با هر يك از مال و جاه و علم ، استكمال مىكند و به همين جهت آنها را دوست ميدارد . پس از اينجا نتيجه مىگيريم كه حب تعلقى است خاص و انجذابى است شعورى و مخصوص بين انسان و كمال او و تجربه هاى دقيق كه از طريق آثار و خواص حب صورت گرفته ، ثابت كرده كه حب در حيوانات نيز هست . و اين معنا روشن گرديده كه اين علاقه و محبت از اينجا ناشى مىشود كه محب نسبت به