خداى تعالى در آيه : ( إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنْصابُ وَالأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ ، فَاجْتَنِبُوه ، شراب و قمار و انصاب و از لام ، پليدى است كه شيطان آنها را درست كرده ، پس بايد از آن اجتناب كنيد ) « 1 » اين گونه مصنوعات را عمل شيطان خوانده و معلوم است كه عمل شيطان را نميشود به خدا نسبت داد . و اگر خواننده بيان قبلى ما را بخاطر داشته باشد در آن بيان نكاتى هست كه بطلان اين توهم را هم از نظر عقل و هم نقل ، روشن مىكند ، در آنجا گفتيم : افعال اختيارى همانطور كه نسبتى با خداى سبحان دارد ، البته نسبتى كه لايق به خدا باشد - همچنين نتايج آن كه انسان آن مصنوع را بخاطر آن نتايج و رفع حوائج زندگى درستش كرده ، به خداى سبحان منسوب است . علاوه بر اينكه كلمه ( انصاب ) كه در آيه قبلى آمده بود ، به معناى بتها و مجسمه هايى است كه به منظور عبادت نصب مىشده و خداى تعالى در آيه : ( وَاللَّه خَلَقَكُمْ وَما تَعْمَلُونَ ) ، « 2 » آنها را مخلوق خود دانسته است . از همين جا روشن مىشود كه تراشيده هاى دست بشر ، يعنى بتها ، جهات مختلفى از نسبت دارد كه از بعضى جهاتش منسوب به خداى سبحان است ، و آن عبارتست از طبيعت وجود آنها ، با قطع نظر از وصف خدايى و پرستش ، كه معصيت و نافرمانى خداست ، چون حقيقت بتها چيزى بجز سنگ و يا فلز نيست ، چيزى كه هست اين سنگ و فلزها را باشكال مختلفى تراشيده و در آورده‌اند و در آنها هيچ خصوصيتى نيست كه بخاطر آن بت را به پديد آرنده همه موجودات نسبت ندهيم . و اما اينكه معبودى است كه بجاى خدا پرستيده مىشود ، اين ، يك جهت ديگرى است كه به اين جهت بايد از خداى تعالى نفى شود ، يعنى بايد گفت : معبود بودن بت ، مستند به خدا نيست بلكه مستند به عمل غير خدا چون شيطان جنى يا انسى است ، و همين طور غير بت از موجودات ديگر كه جهات مختلفى دارد ، به يك جهت مستند به خداست و به جهتى ديگر مستند به غير خدا است . پس از همه مطالب گذشته معلوم شد كه ساخته هاى دست بشر نيز مانند امور طبيعى همه مستند به خداست و هيچ فرقى ميانه آن و امور طبيعى نيست ، بله مسئله انتساب به خلقت هر چيز ، دائر مدار آن مقدار حظى است كه از وجود دارد ، ( دقت بفرمائيد ) . * ( ( وَما أَنْزَلَ اللَّه مِنَ السَّماءِ مِنْ ماءٍ فَأَحْيا بِه الأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَبَثَّ فِيها مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ ) ) * الخ ، حقيقت آب باران عبارتست از عناصر مختلفى كه در آب دريا و غيره هست و در اثر تابش خورشيد بخار

--> 1 - مائده - 90 2 - صافات - 96