دعوت حق ، هدفى و همى نداشتند . و براى رسيدن به اين منظور شيطانى خود ، هيچ راهى جز قتال نداشتند ، براى اينكه ساير راههايى را كه ممكن بود مؤثر بيفتد ، پيموده بودند ، القاء وسوسه و شبهه در ميان افراد كردند ، فتنه و آشوب به راه انداختند ، ولى مؤثر واقع نشد و نتيجه نداد ، براى اينكه حجت قاطع و برهان روشن در طرف رسول خدا ( ص ) و مسلمين بود ، وسوسه و فتنه و دسيسه كجا مىتواند در مقابل حجت قاطع دوام يابد ؟ و دشمن كجا مىتواند به اثر آنها اطمينان پيدا كند ؟ پس براى سد راه حق ، و اطفاء نور روشن و درخشان دين ، به غير از قتال و استمداد از جنگ و خونريزى راه ديگرى برايشان نماند ، اين وضعى بود كه مخالفين دين داشتند ، از طرف دين هم وضع همين طور و بلكه از اين روشنتر بود كه چاره اى جز جنگ نيست ، براى اينكه از آن روزى كه انسان در اين كره خاكى قدم نهاده ، اين تجربه را بدست آورده كه حق وقتى اثر خود را مىكند كه باطل از محيط دور شود . ( اول اى جان دفع شر موش كن وانگه اندر جمع گندم جوش كن ) و موش باطل از بين نميرود مگر با اعمال قدرت و نيرو . و سخن كوتاه اينكه در آيات مورد بحث بطور اشاره خبر ميدهد : كه چنين محنتى و بلائى رو به آمدن است ، چون در آيات ، سخن از قتال و جهاد در راه خدا كرده چيزى كه هست اين بلا را بوصفى معرفى كرده كه ديگر چون ساير بلاها مكروه و ناگوار نيست و صفت سويى در آن باقى نمانده و آن اينست كه اين قتال مرگ و نابودى نيست ، بلكه حيات است و چه حياتى ! ! پس اين آيات مؤمنين را تحريك مىكند كه خود را براى قتال آماده كنند و به ايشان خبر ميدهد كه بلا و محنتى در پيش دارند ، بلائى كه هرگز به مدارج تعالى و رحمت پروردگارى و به اهتداء ، بهدايتش نمىرسند ، مگر آنكه در برابر آن صبر كنند و مشقتهايش را تحمل نمايند ، و به ايشان اين حقيقت را تعليم ميدهد كه بايد براى رسيدن به هدف از قتال استمداد بگيرند ، مىفرمايد : از صبر و نماز استعانت بجوئيد ، از صبر كه عبارتست از خوددارى از جزع و ناشكيبايى و از دست ندادن امر تدبير ، و از نماز كه عبارت است از توجه بسوى پروردگار و انقطاع بسوى كسى كه همه امور بدست او است ، آرى ( أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّه جَمِيعاً ، نيرو همه اش از خداست ) « 1 » . * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلاةِ إِنَّ اللَّه مَعَ الصَّابِرِينَ ) * ) در معناى صبر و صلاة در

--> 1 - سوره بقره آيه 166