طريقه به تحقيق و واقع نزديك بود ، و لكن طريقه تشخيص طول شهرها طريقه اى درست و نزديك به تحقيق نبود چون همانطور كه در بيان مترجم گذشت عبارت از اين بود كه مسافت ميانه دو نقطه از زمين را كه در حوادث آسمانى مشترك بودند ، ( اگر آفتاب مىگرفت در هر دو جا در يك زمان مىگرفت ، و اگر حوادث ديگرى رخ ميداد ، در هر دو نقطه رخ ميداد ) معين ميكردند و آن را با مقدار حركت حسى آفتاب و يا به عبارتى با ساعت ضبط مىنمودند آن گاه مىگفتند : مثلا طول شهر تهران فلان درجه و . . . دقيقه است و چون در قديم وسائل تلفن و تلگراف و امثال آن در دست نبود ، لذا اندازه گيرىهاى قديم دقيق نبود و بعد از فراوان شدن اين وسائل و همچنين نزديك شدن مسافتها بوسيله هواپيما و ماشين اين مشكل كاملا حل شد ، و در اين هنگام بود كه شيخ فاضل و استاد شهير رياضى ، مرحوم سردار كابلى براى حل اين مشكل كمر همت بست و انحراف قبله را با اصول جديد استخراج نموده ، رساله اى در اين باره بنام ( تحفة الاجلة فى معرفة القبلة ) ، در اختيار همگان گذاشت ، و اين رساله كوچكى است كه در آن طريقه استخراج قبله را با بيان رياضى روشن ساخته ، و جدولهايى براى تعيين قبله هر شهرى رسم كرده است . و از جمله رموزى كه وى موفق به كشف آن گرديد - و خدا جزاى خيرش دهد - كرامت و معجزه باهره اى بود كه براى رسول خدا ( ص ) در خصوص قبله محرابش در مسجد مدينه اثبات و اظهار كرد . توضيح اينكه مدينه طيبه بر طبق حسابى كه قدماء داشتند در عرض 25 درجه خط استوا ، و در طول 75 درجه و 20 دقيقه قرار داشت و با اين حساب محراب مسجد النبى در مدينه رو به قبله نبود ، ( و چون ممكن نبوده رسول خدا ( ص ) در ايستادن به طرف قبله و بناى مسجد رو بآنطرف اشتباه كند ) ، لذا رياضى دانان هم چنان در باره قبله بحث مىكردند ، و اى بسا براى اين انحراف وجوهى ذكر مىكردند كه با واقع امر درست در نمىآمد . و لكن مرحوم سردار كابلى اين معنا را روشن ساخت كه محاسبات دانشمندان اشتباه بوده ، چون مدينه طيبه در عرض 24 درجه و 57 دقيقه خط استوا ، و طول 39 درجه و 59 دقيقه آخرين نقطه نيم كره شرقى قرار دارد و روى اين حساب محراب مسجد النبى درست رو به قبله واقع مىشود ، آن وقت روشن شد در قرنهاى قبل كه اثرى از اين محاسبات نبود و در حالى كه آن جناب در نماز بود ، وقتى به طرف كعبه برگشت درست به طرفى برگشته كه اگر خطى موهوم از آن طرف به طرف كعبه كشيده ميشد به خود كعبه برميخورد ، و اين خود كرامتى باهر و روشن است ( صدق اللَّه و رسوله ) . بعد از مرحوم سردار كابلى مرحوم مهندس فاضل سرتيپ عبد الرزاق بغائرى براى بيشتر