امت هستند ، هم چنان كه در قضيه تفضيل بنى اسرائيل بر عالميان معنايش اينست كه افرادى كه بر همه عالميان برترى دارند ، در اين امتند ، نه اينكه تك تك بنى اسرائيليان بر عالميان برترند ، بلكه وصف بعض را به كل نسبت داده ، براى اينكه اين بعض در آن كل هستند ، و از آن جمعيتند ، پس شهيد بودن امت اسلام به همين معناست ، كه در اين امت كسانى هستند كه شاهد بر مردم باشند ، و رسول ، شاهد بر آنان باشد . حال اگر بگويى آيه : ( وَالَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّه وَرُسُلِه ، أُولئِكَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ وَالشُّهَداءُ عِنْدَ رَبِّهِمْ ، كسانى كه به خدا و فرستادگانش ايمان مىآورند ، آنان نزد پروردگارشان صديقين و شهداء هستند ) ، « 1 » دلالت دارد بر اينكه عموم مؤمنين شهداء هستند . در جواب مىگوئيم : ( اگر جمله عند ربهم ) نبود درست بود ، و ليكن اين جمله مىفهماند كه چنين كسانى نزد پروردگارشان يعنى در قيامت از شهداء خواهند بود ، پس معلوم مىشود در دنيا داراى اين مقام نيستند ، نظير آيه ( وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمانٍ ، أَلْحَقْنا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ ، كسانى كه ايمان آوردند ، و ذريه شان در ايمان پيرويشان كردند ما ذريه شان را به ايشان ملحق مىكنيم ) ، « 2 » علاوه بر اينكه آيه اى كه ذكر گرديد مطلق است ، و دلالت دارد بر اينكه همه مؤمنين در همه امتها نزد خدا شهيد ميشوند ، بدون اينكه مؤمنين اين امت خصوصيتى داشته باشند ، پس شما نميتوانيد به اين آيه استدلال كنيد بر اينكه مؤمنين اين امت همه شهيدند ، و بفرضى كه استفاده از آيه را بگيريد ، و بگوئيد . مراد از آنان كه ايمان آوردند همه مسلمانان نيستند ، بلكه پيشگامان از ايشانند ، يعنى امت دست اول كه در باره شان فرموده : ( وَالسَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرِينَ وَالأَنْصارِ ) « 3 » الخ ، ما نيز در پاسخ مىگوييم : باز هم دعوى شما را كه همه امت دست اول شهيد باشند اثبات نمىكند . و اگر بگويى وسط قرار دادن اين امت چه ربطى دارد به اينكه بعضى از افرادش شاهد بر اعمال ، و رسول شاهد بر شاهدان باشد ؟ پس در هر حال اشكال وارد است ، هم بتقريب سابق و هم به اين تقريب ، در جواب مىگوييم معناى شهادت غايتى است كه در آيه شريفه متفرع بر وسط بودن امت شده ، قهرا وسط بودن معنايى است كه شهادت و شهداء را دنبال دارد ، بدليل اينكه در سوره حج « 4 » فرموده : ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْكَعُوا ، وَاسْجُدُوا ، وَاعْبُدُوا رَبَّكُمْ ، وَافْعَلُوا الْخَيْرَ ، لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ، وَجاهِدُوا فِي اللَّه حَقَّ جِهادِه هُوَ اجْتَباكُمْ وَما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ ، مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْراهِيمَ ، هُوَ

--> 1 - سوره حديد آيه 19 2 - سوره طور آيه 21 3 - سوره توبه آيه 100 4 - سوره حج آيه 77 - 78