همان تسليم خدا شدن معرفى كرده است . « 1 » پس معلوم شد كه مقام اصطفاء عينا همان مقام اسلام است ، و شاهد بر آن آيه : * ( ( إِذْ قالَ لَه رَبُّه : أَسْلِمْ قالَ : أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعالَمِينَ ) ) * است ، كه از ظاهرش بر مىآيد ظرف ( اذ - زمانى كه ) متعلق است بجمله ( اصطفيناه ) در نتيجه معنا چنين مىشود اصطفاء ابراهيم در زمانى بود كه پروردگارش به او گفت : اسلام آور ، و او هم براى خداى رب العالمين اسلام آورد پس جمله : * ( ( إِذْ قالَ لَه رَبُّه : أَسْلِمْ قالَ : أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعالَمِينَ ) ) * ، بمنزله تفسيرى است براى جمله : ( اصطفيناه ) الخ . و در اين آيه التفاتى از تكلم بسوى غيبت به كار رفته ، براى اينكه در ابتداء فرمود : ( ما او را اصطفاء كرديم ) ، و بعد مىفرمايد : ( چون پروردگارش به دو گفت ) ، با اينكه جا داشت بفرمايد : ( و چون به دو گفتيم ) ، و التفات ديگرى از خطاب بسوى غيبت به كار رفته ، براى اينكه كلام ابراهيم را اينطور حكايت مىكند ، كه گفت : ( من اسلام آوردم براى رب العالمين ) با اينكه جا داشت بگويد : ( پروردگارا من اسلام آوردم براى تو ) . حال ببينيم چه نكته اى باعث اين دو التفات شده ؟ اما التفات اولى نكته اش اينست كه خواسته است اشاره كند به اينكه آنچه پروردگار به او فرموده ، سرى بوده كه پروردگارش با او در ميان نهاده ، و در مقامى نهاده كه مقام خلوت بوده ، چون هميشه ميانه شنونده و گوينده يك اتصالى هست ، كه وقتى گوينده غايب مىشود آن اتصال بهم مىخورد ، و مخاطب از آن مقامى كه داشت در حقيقت بريده مىشود و يا به عبارتى در حقيقت ميانه او و گوينده ، و سخنى كه با وى در ميان داشت ، پرده اى مىافتد ، و به همين جهت خداى تعالى وقتى قصه را براى پيامبر اسلام حكايت مىكند مىفرمايد ( و چون پروردگارش به او گفت چنين و چنان ) تا برساند آنچه گفته از اسرارى بوده كه جاى گفتگويش مقام انس خلوت است . و اما نكته التفات دومى ، اين است كه همان جمله : ( و چون پروردگارش به او گفت ) ، هر چند از يك لطف خاصى حكايت مىكند ، كه مقتضايش آزادى ابراهيم در گفتگو است ، و ليكن از آنجا كه ابراهيم ع هر چه باشد بالأخره بنده است ، و طبع بنده ذلت و تواضع است ، لذا ايجاب مىكند كه خود را در اين مقام آزاد و رها نبيند ، بلكه در عوض ادب حضور را مراعات كند ، چون در غير اين صورت در حقيقت خود را مختص بمقام قرب ، و متشرف بحظيره انس حساب كرده ، در حالى كه ادب بندگى اقتضاء مىكند او در همان حال هم خود را يكى از بندگان ذليل و مربوب ببيند ، و در برابر كسى اظهار ذلت كند ، كه تمامى عالميان در برابرش تسليم هستند ، پس نبايد

--> 1 - سوره آل عمران آيه 19