واحد است ، و نمىشود بمضمونش اعتماد كرد ، و از مجموع آنها هم چيزى استفاده نمىشود ، لذا نه تواتر لفظى دارند ، و نه معنوى ، و ليكن چنان هم نيست كه در ابواب معارف دينى مشابه نداشته باشد ، چون نوعا رواياتى كه در ابواب مختلف معارف وارد شده ، همينطورند ، و لذا اصرارى نيست كه آنها را طرد و به كلى رد كنيم . اما رواياتى كه مىگويد : كعبه قبلا قبه اى بود ، كه براى آدم نازل شد ، و همچنين آنها كه مىگويند : ابراهيم بوسيله براق بسوى مكه رفت ، و امثال اين مطالب ، از باب كرامت و خارق العاده ، و حوادث غير طبيعى است ، كه هيچ دليلى بر محال بودنش نداريم ، علاوه بر اينكه اين تنها معجزه اى نيست كه قرآن كريم براى انبياء خود اثبات كرده ، بلكه آنان را به معجزات بسيار و كرامات خارق العاده زيادى اختصاص داده است ، كه موارد بسيارى از آن در قرآن ثابت شده است . و اما رواياتى كه داشت : پايه هاى كعبه و نيز حجر الاسود و سنگ مقام از بهشت نازل شده - و اينكه سنگ مقام در زير مقام فعلى دفن شده - و نظائر اين ، در باره اش گفتيم : كه نظير اين گونه روايات در معارف دينى بسيار است ، حتى در باره بعضى از نباتات و ميوه ها و امثال آن آمده ، كه مثلا فلان ميوه يا فلان گياه ، بهشتى است . و نيز رواياتى كه مىگويد : فلان چيز از جهنم ، و يا از فوران جهنم است ، و باز از همين دسته است رواياتى كه در باب طينت وارد شده ، ميگويد طينت مردم با سعادت از بهشت ، و طينت اشقياء از آتش بوده ، يا از دسته اول از عليين ، و از دسته دوم از سجين بوده است . و نيز از همين دسته است آن رواياتى كه مىگويد : بهشت برزخ در فلان قطعه از زمين ، و آتش برزخ در آن قطعه ديگر از زمين است ، و رواياتى كه مىگويد : قبر يا باغى از باغهاى بهشت است ، و يا حفره اى از حفره هاى جهنم ، و امثال اين روايات كه هر كس اهل تتبع و جستجو ، و نيز بيناى در مطاوى اخبار باشد به آنها دست مىيابد . و اين گونه روايات همانطور كه گفتيم بسيار زياد است ، بطورى كه - اگر نتوانيم مضمون يك يك آنها را بپذيريم - بارى همه را هم نمىتوانيم رد نموده ، به كلى طرح كنيم ، و يا در صدور آنها از ائمه ع ، و يا در صحت انتساب آنها به آن حضرات مناقشه كنيم ، چون اين گونه روايات از معارف الهيه است كه فتح بابش بوسيله قرآن شريف شده ، و ائمه ع مسير آن را دنبال كرده‌اند ، آرى از كلام خداى تعالى برمىآيد : كه تنها حجر الاسود و چه و چه از ناحيه خدا نيامده ، بلكه تمامى موجودات از ناحيه او نازل شده است ، و آنچه در اين نشئه كه نشئه طبيعى و مشهود است ديده مىشود ، همه از ناحيه خداى سبحان نازل شده ، چيزى كه هست آنچه از موجودات