مردم مكه دو دسته شوند ، يك دسته مؤمن ، و يكى كافر ، و دعايى كه در باره اهل مكه كرد ، كه خدا از ميوه ها روزيشان كند ، شامل هر دو دسته مىشود ، و او قبلا از كافران و آنچه به غير خدا ميپرستيدند بيزارى جسته بود ، هم چنان كه از پدرش وقتى فهميد دشمن خداست ، بيزارى جست ، ( فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَه أَنَّه عَدُوٌّ لِلَّه تَبَرَّأَ مِنْه ) . « 1 » ، و خدا در اين آيه گواهى داد كه وى از هر كسى كه دشمن خدا باشد ، هر چند پدرش باشد ، بيزارى جسته است . لذا در جمله مورد بحث ، عموميت دعاى خود را مقيد بقيد * ( ( مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ ) ) * كرد ، و گفت : خدايا روزى را تنها به مؤمنين از اهل مكه بده ، - با اينكه آن جناب مىدانست كه به حكم ناموس زندگى اجتماعى دنيا ، وقتى رزقى به شهرى وارد مىشود ، ممكن نيست كافران از آن سهم نبرند ، و بهره مند نشوند ، - و ليكن در عين حال ( و خدا داناتر است ) دعاى خود را مختص به مؤمنين كرد تا تبرى خود را از كفار همه جا رعايت كرده باشد ، و ليكن جوابى داده شد كه شامل مؤمن و كافر هر دو شد . و در اين جواب اين نكته بيان شده : كه از دعاى وى آنچه بر طبق جريان عادى و قانون طبيعت است مستجاب است ، و خداوند در استجابت دعايش خرق عادت نميكند ، و ظاهر حكم طبيعت را باطل نمىسازد . در اينجا اين سؤال پيش مىآيد : ابراهيم كه مىخواست تنها در حق مؤمنين مكه دعا كند ، جا داشت بگويد : ( و ارزق من آمن من اهله من الثمرات ) خدايا به كسانى از اهل مكه كه ايمان مىآورند از ثمرات روزى ده ، و چرا اينطور نگفت ؟ بلكه گفت : ( و اهل مكه را از ثمرات روزى ده ، آنان را كه از ايشان ايمان مىآورند ) ؟ جواب اين سؤال اين است كه منظور ابراهيم ( ع ) اين بود كه كرامت و حرمتى براى شهر مكه كه بيت الحرام در آنجاست از خدا بگيرد ، نه براى اهل آن ، چون بيت الحرام در سرزمينى واقع شده كه كشت و زرعى در آن نمىشود ، و اگر درخواست ابراهيم نمىبود ، اين شهر هرگز آباد نمىشد ، و اصلا كسى در آنجا دوام نمىآورد لذا ابراهيم ( ع ) خواست تا با دعاى خود شهر مكه را معمور ، و در نتيجه خانه خدا را آباد كند ، بدين جهت گفت : ( و ارزق اهله ) . * ( ( وَمَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُه قَلِيلًا ) ) * الخ ، كلمه : ( امتعه ) كه از باب تفعيل است ، به صورت ( امتعه ) يعنى از باب افعال نيز قرائت شده ، و تمتيع و امتاع هر دو به يك معنا است و آن برخوردار كردن است . * ( ( ثُمَّ أَضْطَرُّه إِلى عَذابِ النَّارِ ) ) * الخ ، در اين جمله به اكرام و حرمت بيشترى براى خانه خدا

--> 1 - سوره توبه آيه 114