كرديم در يكديگر ضرب كنيم ، حاصل ضرب سر از عددى سرسامآور در مىآورد ، و آن يك مليون و دويست و شصت هزار احتمال است . ( 4 9 3 4 10 ) . و به خدا سوگند اين مطلب از عجائب نظم قرآن است ، كه يك آيه اش با مذاهب و احتمالهايى ميسازد ، كه عددش حيرت انگيز و محير العقول است ، و در عين حال كلام هم چنان بر حسن و زيبايى خود متكى است ، و بزيباترين حسنى آراسته است ، و خدشه اى بر فصاحت و بلاغتش وارد نميشود ، و انشاء اللَّه نظير اين حرف در تفسير آيه : ( أفَمَنْ كانَ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّه وَيَتْلُوه شاهِدٌ مِنْه ، وَمِنْ قَبْلِه كِتابُ مُوسى إِماماً وَرَحْمَةً ) از نظر خواننده خواهد گذشت . « 1 » اين بود اختلافات مفسرين ، و اما آنچه خود ما بايد بگوئيم اين است كه آيه شريفه - البته با رعايت سياقى كه دارد - ميخواهد يكى ديگر از خصائص يهود را بيان كند و آن متداول شدن سحر در بين آنان است ، و اينكه يهود اين عمل خود را مستند به يك و يا دو قصه مىدانند ، كه ميانه خودشان معروف بوده ، و در آن دو قصه پاى سليمان پيغمبر و دو ملك بنام هاروت و ماروت در ميان بوده است . پس بنا بر اين كلام عطف است بر صورتى كه ايشان از قصه نامبرده در ذهن داشته‌اند ، و ميخواهد آن صورت را تخطئه كند ، و بفرمايد جريان آن طور نيست كه شما از قصه در نظر داريد ، آرى يهود بطورى كه قرآن كريم از اين طائفه خبر داده ، مردمى هستند اهل تحريف ، و دست اندازى در معارف و حقايق ، نه خودشان و نه احدى از مردم نميتوانند در داستانهاى تاريخى بنقل يهود اعتماد كنند . چون هيچ پروايى از تحريف مطالب ندارند ، و اين رسم و عادت ديرينه يهود است ، كه در معارف دينى در هر لحظه بسوى سخنى و عملى منحرف ميشوند ، كه با منافعشان سازگارتر باشد ، و ظاهر جملات آيه بر صدق اين معنا كافى است . و بهر حال از آيه شريفه بر مىآيد كه سحر در ميانه يهود امرى متداول بوده ، و آن را به سليمان نسبت ميدادند ، چون اينطور مىپنداشتند ، كه سليمان آن سلطنت و ملك عجيب را ، و آن تسخير جن و انس و وحش و طير را ، و آن كارهاى عجيب و غريب و خوارقى كه ميكرد ، بوسيله سحر كرد ، كه البته همه آن معلومات در دست نيست ، مقدارى از آن بدست ما افتاده ، يك مقدار از سحر خود را هم به دو ملك بابل يعنى هاروت و ماروت نسبت ميدهند ، و قرآن هر دو سخن ايشان را رد مىكند ، و مىفرمايد : آنچه سليمان مىكرد ، بسحر نميكرد و چطور ممكن است سحر بوده باشد ، و حال آنكه سحر كفر به خدا است ، و تصرف و دست اندازى در عالم بخلاف وضع عادى آنست ،

--> 1 - سوره هود آيه 17