و اين همان نكته ايست كه خداى سبحان مىفرمايد : ( فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً ، فَمَنِ اتَّبَعَ هُدايَ فَلا يَضِلُّ وَلا يَشْقى ، وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَه مَعِيشَةً ضَنْكاً ، وَنَحْشُرُه يَوْمَ الْقِيامَةِ أَعْمى ) « 1 » ، بدان اشاره نموده است ، چون خطاب را در آن متوجه عموم بشر و اهل دنيا كرده . و آن گاه در سوره مورد بحث ، بجاى آن بيان ، اينطور فرموده : ( * ( فَمَنْ تَبِعَ هُدايَ فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلا هُمْ يَحْزَنُونَ ) * ، كسى كه هدايت مرا پيروى كند ، نه خوفى بر آنان خواهد بود ، و نه اندوهناك ميشوند ) . « 2 » اگر خواننده گرامى دقت كند . از همين جا ميتواند حدس بزند كه شجره نامبرده درختى بوده كه نزديكى بدان مستلزم تعب و بدبختى در زندگى دنيا بوده ، و آن شقاء اين است كه انسان در دنيا پروردگار خود را فراموش كند ، و از مقام او غفلت بورزد ، و گويا آدم نمىخواست ميانه آن درخت ، و ميثاقى كه از او گرفته بودند ، جمع كند ، هم آن را داشته باشد ، و هم اين را ، ولى نتوانست ، و نتيجه اش فراموشى آن ميثاق و وقوع در تعب زندگى دنيا شد ، و در آخر ، اين خسارت را با توبه خود جبران نمود . * ( ( وَكُلا مِنْها رَغَداً ) ) * كلمه ( رغد ) به معناى گوارايى و خوشى زندگى است ، وقتى ميگويند ( أرغد القوم مواشيهم ) ، معنايش اينست كه اين مردم حيوانات خود را رها كردند ، تا هر جور خود ميخواهند بچرند ، و وقتى ميگويند : ( قوم رغد ) و يا ( نساء رغد ) ، معنايش ( قومى و يا زنانى مرفه و داراى عيشى گوارا ) مىباشد . * ( ( وَلا تَقْرَبا هذِه الشَّجَرَةَ ) ) * الخ ، و گويا نهى در اين جمله ، نهى از خوردن ميوه آن درخت بوده ، نه خود درخت ، و اگر از آن تعبير كرده به اينكه ( نزديك آن درخت مشويد ) ، براى اين بوده كه شدت نهى ، و مبالغه در تاكيد را برساند ، بشهادت اينكه فرمود : ( همين كه از آن درخت چشيدند ، عيبهاشان بر ملا شد ) ، « 3 » و نفرمود ( همين كه از آن خوردند ) و گر نه آيه ( فَأَكَلا مِنْها فَبَدَتْ لَهُما سَوْآتُهُما ) ، « 4 » صريح در اين است كه منظور از نزديك نشدن به آن ، خوردن آنست ، و مخالفتى هم كه نتيجه اش بر ملا شدن عيبها شد ، همان خوردن بود ، نه نزديكى . * ( ( فَتَكُونا مِنَ الظَّالِمِينَ ) ) * كلمه ظالمين اسم فاعل از ظلم است ، نه ظلمت ، كه بعضى از مفسرين احتمالش را داده‌اند ، چون خود آدم و همسرش در آيه : ( رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا ، وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنا وَتَرْحَمْنا ) الخ ، اعتراف بظلم خود كرده‌اند . چيزى كه هست خداى تعالى اين تعبير را در سوره ( طه ) مبدل به تعبير شقاوت كرده در اينجا

--> 1 - سوره طه آيه 124 2 - سوره بقره آيه 38 3 - اعراف آيه 22 4 - طه آيه 121