( البته اين است كه همه فضا را با فرياد خود پر كرد ، و خلاصه منظور از خلق انسانها نيستند چون آن روز غير از آدم انسانى ديگر نبود ، ) فرشته چون اين اندوه آدم بديد ، گفت : اى آدم گويا پروردگارت را نافرمانى كردى ، و خود را دچار بلائى كرده اى ، كه تاب تحملش را ندارى ، هيچ ميدانى كه خداى تعالى در باره تو بما چه گفت ؟ و ما در پاسخ چه گفتيم ؟ آدم گفت : نه ، هيچ اطلاعى ندارم ، رفيقش گفت خدا فرمود : * ( ( إِنِّي جاعِلٌ فِي الأَرْضِ خَلِيفَةً ) ) * الخ ، و ما گفتيم : * ( ( أتَجْعَلُ فِيها مَنْ يُفْسِدُ فِيها وَيَسْفِكُ الدِّماءَ ) ) * ؟ و معلوم مىشود كه خدا تو را براى اين آفريده ، كه در زمين باشى ، با اين حال آيا توقع دارى كه هنوز در آسمان باشى ؟ آن گاه امام صادق سه بار فرمود : به خدا سوگند آدم با اين مژده تسليت يافت . « 1 » مؤلف : از اين روايت بر مىآيد كه بهشت آدم كه در آنجا خلق شد ، و از آنجا هبوط كرد ، در آسمان بوده ، و به زودى رواياتى ديگر نيز مىآيد ، كه مؤيد اين معنا است . و نيز در همان تفسير از ابى العباس از امام صادق ع روايت كرده كه گفت : از آن جناب از آيه : * ( ( وَعَلَّمَ آدَمَ الأَسْماءَ كُلَّها ) ) * الخ پرسيدم ، كه آن اسماء چه بوده ؟ فرمود : اسامى دواها و گياهان و درختان و كوه هاى زمين بود . « 2 » و نيز در همان تفسير از داود بن سرحان عطار روايت كرده كه گفت : نزد امام صادق ع بودم ، دستور داد سفره آوردند ، و ما غذا خورديم ، سپس دستور داد طشت و دستسنان ( لگن با حوله ) را ، آوردند عرضه داشتم : فدايت شوم منظور از اسماء در آيه * ( ( وَعَلَّمَ آدَمَ الأَسْماءَ ) ) * الخ چيست ؟ آيا همين طشت و دست سنان نيز از آن اسماء است ؟ حضرت فرمود : دره ها و تنگه ها و بيابانها از آنست ، و با دست خود اشاره به پستيها و بلنديها كرد . « 3 » و در كتاب معانى از امام صادق ع روايت كرده كه فرمود : خداى عز و جل اسامى حجتهاى خود همگى را بادم بياموخت ، آن گاه آنان را كه در آن روز ارواحى بودند بر ملائكه عرضه كرد ، و بملائكه فرمود : مرا از اسامى اين حجتها خبر دهيد ، اگر راست مىگوييد ، كه بخاطر تسبيح و تقديستان از آدم سزاوارتر بخلافت در زمين هستيد ، ملائكه گفتند : * ( ( سُبْحانَكَ لا عِلْمَ لَنا إِلَّا ما عَلَّمْتَنا إِنَّكَ أَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ ) ) * ، منزهى تو ، ما جز آنچه تو بما تعليم كرده اى علمى نداريم ، كه تنها تويى داناى حكيم ) ، آن گاه خداى تعالى بادم فرمود : اى آدم * ( ( أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمائِهِمْ ) ) * ، تو ملائكه را باسماء آنان خبر ده ، * ( ( فَلَمَّا أَنْبَأَهُمْ بِأَسْمائِهِمْ ) ) * پس همين كه آدم ملائكه را از اسماء آنان خبر داد ، ملائكه بمنزلت عظيمى كه حجتهاى خدا نزد خدا دارند پى بردند ، و فهميدند كه آنان سزاوارترند بخلافت تا

--> 1 - تفسير عياشى ج 1 ص 32 ح 10 2 - تفسير عياشى ج 1 ص 32 ح 11 3 - تفسير عياشى ج 1 ص 33 ح 13