ندارد ، براى اينكه مصلحت قبليش به مصلحت ديگر مبدل شده ، كه قهرا حكمى ديگر را ايجاب مىكند ، مثلا در آغاز دعوت اسلام ، كه اكثر خانواده ها مبتلا بزنا بودند ، مصلحت در اين بود كه براى جلوگيرى از زناى زنان ، ايشان را در خانه ها زندانى كنند ، ولى بعد از گسترش اسلام ، و قدرت يافتن حكومتش آن مصلحت جاى خود را به اين داد : كه در زناى غير محصنه تازيانه بزنند ، و در محصنه سنگسار كنند . و نيز در آغاز دعوت اسلام ، و ضعف حكومتش ، مصلحت در اين بود كه اگر يهوديان در صدد برآمدند مسلمانان را از دين برگردانند ، مسلمانان به روى خود نياورده ، و جرم ايشان را نديده بگيرند ، ولى بعد از آنكه اسلام نيرو پيدا كرد ، اين مصلحت جاى خود را بمصلحتى ديگر داد ، و آن جنگيدن و كشتن ، و يا جزيه گرفتن از آنان بود . و اتفاقا در هر دو مسئله آيه قرآن طورى نازل شده كه هر خواننده مىفهمد حكم در آيه به زودى منسوخ مىشود ، و مصلحت آن حكم دائمى نيست ، بلكه موقت است ، در باره مسئله اولى مىفرمايد : ( وَاللَّاتِي يَأْتِينَ الْفاحِشَةَ مِنْ نِسائِكُمْ ، فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ ، فَإِنْ شَهِدُوا ، فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ ، حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ ، أَوْ يَجْعَلَ اللَّه لَهُنَّ سَبِيلًا و آن زنان از شما كه مرتكب زنا ميشوند ، از چهار نفر گواهى بخواهيد ، اگر شهادت دادند ، ايشان را در خانه ها زندانى كنيد ، تا مرگ ايشان را ببرد ، و يا خداوند راهى براى آنان معين كند ) « 1 » ، كه جمله اخير به خوبى مىفهماند : كه حكم زندانى كردن موقت است ، پس اين حكم تازيانه و سنگسار ، از باب تناقض گويى نيست . و در خصوص مسئله دوم مىفرمايد : ( وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ ، لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمانِكُمْ كُفَّاراً حَسَداً مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ ، مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ ، فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا ، حَتَّى يَأْتِيَ اللَّه بِأَمْرِه ، بسيارى از اهل كتاب دوست دارند بلكه بتوانند شما را از دين بسوى كفر برگردانند ، و حسادت درونيشان ايشان را وادار مىكند كه با وجود روشن شدن حق اين چنين بر خلاف حق عمل كنند ، پس شما صرفنظر كنيد ، و به بخشيد ، تا خداوند دستورش را بفرستد ) « 2 » ، كه جمله اخير دليل قاطعى است بر اينكه مصلحت عفو و بخشش موقتى است ، نه دائمى . تحدى قرآن به بلاغت يكى ديگر از جهات اعجاز كه قرآن كريم بشر را با آن تحدى كرده ، يعنى فرموده : اگر در

--> 1 - سوره نساء آيه 15 2 - سوره بقره 109