باز از اين باب است آيه : ( وَأَرْسَلْنَا الرِّياحَ لَواقِحَ ، ما بادها را فرستاديم تا گياهان نر و ماده را تلقيح كنند ) ، « 1 » ، و آيه ( وَأَنْبَتْنا فِيها مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْزُونٍ و رويانديم در زمين از هر گياهى موزون كه هر يك وزن مخصوص دارد ) « 2 » و آيه : ( وَالْجِبالَ أَوْتاداً ، آيا ما كوه ها را استخوانبندى زمين نكرديم ) ، « 3 » كه اين گونه آيات از حقايقى خبر داده كه در روزهاى نزول قرآن در هيچ جاى دنيا اثرى از آن حقايق علمى وجود نداشته ، و بعد از چهارده قرن ، و بعد از بحثهاى علمى طولانى بشر موفق بكشف آنها شده است . باز از اين باب است ( البته اين مطلب از مختصات اين تفسير است كه همانطور كه در مقدمه كتاب گفتيم ، معناى يك آيه را از آيات ديگر قرآن استفاده نموده ، براى فهم يك آيه ساير آيات را استنطاق مىكند ، و از بعضى براى بعضى ديگر شاهد مىگيرد ) آيه شريفه : ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِه ، فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّه بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَه ، اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد ! هر كس از شما از دين خود بر گردد ، ضررى بدين خدا نمىزند ، چون به زودى خداوند مردمانى خواهد آورد ، كه دوستشان دارد ، و ايشان او را دوست ميدارند ) ، « 4 » و آيه شريفه ( وَلِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ ، فَإِذا جاءَ رَسُولُهُمْ ، قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ ، براى هر امتى رسولى است ، همين كه رسولشان آمد ، در ميان آن امت به عدالت حكم مىشود ) ، تا آخر چند آيه « 5 » و آيه شريفه ( فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً ، فِطْرَتَ اللَّه الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها ، روى دل بسوى دين حنيف كن ، كه فطرة خدايى است ، آن فطرتى كه خدا بشر را بدان فطرت آفريده ) « 6 » ، و آياتى ديگر كه از حوادث عظيم آينده اسلام و يا آينده دنيا خبر ميدهد ، كه همه آن حوادث بعد از نزول آن آيات واقع شده ، و به زودى انشاء اللَّه مقدارى از آنها را در بحث از سوره اسراء ايراد مىكنيم . تحدى قرآن به اينكه اختلافى در آن نيست قرآن كريم به اين معنا تحدى كرده ، كه در سراپاى آن اختلافى در معارف وجود ندارد ، و فرموده : ( أفَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ ؟ وَلَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّه ، لَوَجَدُوا فِيه اخْتِلافاً كَثِيراً ، چرا در قرآن تدبر نمىكنند ؟ كه اگر از ناحيه غير خدا بود ، اختلافهاى زيادى در آن مىيافتند ) « 7 » ، و اين تحدى درست و بجا است ، براى اينكه اين معنا بديهى است ، كه حيات دنيا ، حيات مادى و قانون حاكم در آن

--> 1 - سوره حجر آيه 22 2 - حجر آيه 19 3 - نبا آيه 7 4 - مائده آيه 54 5 - يونس آيه 47 6 - سوره روم آيه 30 7 - سوره نساء آيه 82