پنج قسم است ، اول كفر جحود ، و جحود هم خود ، دو جور است ، سوم كفر به ترك دستورات الهى ، چهارم كفر برائت ، پنجم كفران نعمت . اما قسم اول دو قسم جحود ، يكى جحود و انكار ربوبيت خدا است ، و اين اعتقاد كسى است كه ميگويد : نه ربى هست ، و نه بهشتى ، و نه دوزخى ، و صاحبان اين عقيده دو صنف از زنادقه هستند ، كه بايشان دهرى هم مىگويند ، همانهايند كه قرآن كلامشان را حكايت كرده كه گفته‌اند : ( وَما يُهْلِكُنا إِلَّا الدَّهْرُ ، جز روزگار كسى ما را نمىميراند ) و اين دينى است كه از طريق امتحان و دل بخواه براى خود درست كرده‌اند ، و گفتارشان خالى از حقيقت و تحقيق است ، هم چنان كه خداى عز و جل فرموده : ( إِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ « 1 » جز پندار دليل ديگرى ندارند ) ، و نيز فرموده : ( * ( إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَواءٌ عَلَيْهِمْ أأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ ) * ، كسانى كه كافر شدند بر ايشان يكسان است ، چه انذارشان كنى ، و چه نكنى ايمان نمىآورند ) ، « 2 » يعنى بدين توحيد ايمان نمىآورند ، اين يكى از وجوه كفر است . و اما وجه دوم از جحود ، جحود بر معرفت است ، و آن اين است كه كسى با اينكه حق را شناخته ، و برايش ثابت شده ، انكار كند ، كه خداى عز و جل در باره شان فرموده : ( وَجَحَدُوا بِها ، وَاسْتَيْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ ، ظُلْماً وَعُلُوًّا ، « 3 » دين خدا را انكار كردند ، با اينكه در دل بحقانيت آن يقين داشتند ، ولى چون ظالم ، و سركش بودند ، زير بار آن نرفتند ) ، و نيز فرموده : ( وَكانُوا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا ، كَفَرُوا بِه فَلَعْنَةُ اللَّه عَلَى الْكافِرِينَ ، قبل از آمدن اسلام يهوديان بكفار مىگفتند به زودى پيامبر آخر الزمان مىآيد ، و ما را بر شما پيروزى مىبخشد ، ولى همين كه اسلام آمد ، بدان كافر شدند ، پس لعنت خدا باد بر كافران ) . « 4 » وجه سوم از كفر ، كفران نعمت است ، كه خداى سبحان در باره اش از سليمان حكايت كرده كه گفت : ( هذا مِنْ فَضْلِ رَبِّي ، لِيَبْلُوَنِي ، أأَشْكُرُ ؟ أَمْ أَكْفُرُ ؟ وَمَنْ شَكَرَ ، فَإِنَّما يَشْكُرُ لِنَفْسِه ، وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ ، اين از فضل پروردگارم است ، تا مرا بيازمايد ، آيا شكر مىگزارم ؟ يا كفران مىكنم ؟ و كسى كه شكر گزارد ، بنفع خود شكر كرده و كسى كه كفران كند خدا بى نياز و كريم است ) ، « 5 » و نيز فرموده : ( لَئِنْ شَكَرْتُمْ لأَزِيدَنَّكُمْ ، وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ ، اگر شكر بگذاريد نعمت را برايتان زياده كنم ، و اگر كفر بورزيد ، بدرستى عذابم شديد است ) ، « 6 » و نيز فرموده : ( فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ ، وَاشْكُرُوا لِي ، وَلا تَكْفُرُونِ ، به ياد من افتيد تا بيادتان بيفتم و شكرم بگذاريد ، و

--> 1 - سوره جاثيه آيه 24 2 - سوره بقره آيه 6 3 - سوره نمل آيه 14 4 - بقره آيه 89 5 - سوره نمل آيه 40 6 - سوره ابراهيم آيه 7