است ، كه از آن جمله مىتوان ترجمهء « شهاب الأخبار » ( 1 ) را نام برد ، كه گويا پيش از 567 - تاريخ تحرير نسخه كتابخانهء مدرسهء غرب همدان - به فارسى برگردانده شده است ( 2 ) از اواخر سدهء هشتم هجرى به بعد ، كه يكى از پربارترين و ارزنده ترين ادوار ترجمهء متون عربى به فارسى محسوب مىشود ؛ و نيز در دورهء صفويه و قاجاريّه - نهضتى در ترجمهء آثار مهمّ علمى اسلامى پديد آمد ، و بخش قابل ملاحظه‌اى از متون عربى به فارسى برگردانده شده است . در اين دوره عدّه‌اى از علماى شيعه ، علاوه بر تأليف كتابهايى به زبان فارسى ، بسيارى از آثار گذشتگان را نيز به فارسى ترجمه كرده‌اند ، كه از ميان آنان به عنوان نمونه مىتوان اشخاص زير را نام برد : * ابو سعيد حسن بن حسين شيعى سبزوارى ( از علماى سدهء هشتم ) ؛ وى علاوه بر تأليف آثارى به فارسى مانند : راحة الأرواح و مونس الأشباح ( در ظرائف احوال حضرت رسول و ائمهء عليهم السلام ، كه در 753 ه . ق از تأليف آن فراغت يافته ) ( 3 ) ، كتابهايى را نيز به فارسى ترجمه كرده است ، از آن جمله : ترجمهء كشف الغمة ، بهجة المباهج ( ترجمهء و تلخيص مباهج المنهج في مناهج الحجج قطب الدّين كيدرى ) و مصابيح القلوب ( ترجمهء 53 حديث نبوى ) ( 4 ) . * كمال الدّين حسين بن خواجه عبد الحقّ الهى اردبيلى متوفّاى 940 ه . ق ؛ وى علاوه بر تأليف كتبى به فارسى مانند : تفسير الهى ( تفسير تمامى قرآن ) ، منهج الفصاحة في شرح نهج البلاغة ، و تاج المناقب في فضائل الائمّة الاثنى عشر ، بعضى از آثار گذشتگان را نيز به فارسى ترجمه كرده است ، از آن جمله : خلاصه الفقه ( ترجمه ارشاد الأذهان علَّامهء حلَّى ) ( 5 ) ، ترجمهء مهج الدّعوات سيد ابن طاوس و ترجمهء

--> ( 1 ) تأليف قاضى قضاعى ، متوفّاى 454 ه . ق ، كتاب مزبور حاوى كلمات قصار پيامبر اكرم ( ص ) و در ميان خاصّة و عامّهء معروف است . گروهى از علماى فريقين به ترجمه و شرح آن پرداخته‌اند كه از آن جمله است : سه ترجمه‌اى كه توسّط مرحوم محدّث ارموى و آقايان دانش پژوه و شيروانى به طور جداگانه به چاپ رسيده ، و نيز دو ترجمه و شرح ديگر از : ابو الفتوح رازى و قطب الدين راوندى كه تاكنون چاپ نشده است . ( 2 ) نسخه هاى خطى : 5 / 353 ( 3 ) رياض العلماء : 1 / 176 و ريحانة الأدب : 3 / 338 ، و لكن در الذريعه : 10 / 55 تاريخ فراغت 757 آمده است . ( 4 ) ريحانة الأدب : 3 / 338 ، و در رياض العلماء : 1 / 177 ، 56 حديث آمده است . ( 5 ) رياض العلماء : 2 / 102 .