محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني

44

تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )

بابن در حب البان مذكور مىشود پان اسم هندى تنبول است بارج عنب الثعلب است با برنج نارجيست بار سقاريس زنجار معدنيست بارى زعلا بسريانى بزرتانست باريقون شوكرانست باطس نوعي از عليق است باروق بعبرانى سفيداج است بابلس بيونانى خشخاش زهديست بابلون ابليو است باس بهندى اسم مرانست با بارى بيونانى فلفل است بار سطاريون به يونان بمعنى حمامى است وآن رعى الحمام است باسيون وبافيون سعله است بالقيس ابوخلسا است بارامك به فارسي نوعي از خلافست بال راكس بهندى لوفست باني بهندى تاء است پابرنگ بهندى برنگ كابلى است پات بهندى برگ نباتاتست باقلاى هندى قسم أخير فشغ است بابرى بهندى ريحانست بار بهندى زيبق است باك بهندى أسد است باج بهندى زمرد است باتر بهندى اسم حجر است پاپره بهندى اسم خبازيست پاك بهندى شعر أول پاول بهندى لوزاست بالك بهندى اسفناج است پاجن بهندى مضجاتست يا زهر گاوى به فارسي حجر البقر است بار سرو كوهى به فارسي ابهل است بالنگ به فارسي أترج است بأديان به فارسي رازيانج است بأديان رومى به فارسي انيسونست بارگل صحرائى به فارسي وليك است بار مو بهندى وقواست بابونه گاو نار به فارسي اقحوانست بادام به فارسي لوز است بار درخت كز ثمرة الطرفا است بار درخت سرو به فارسي جوزالسر واست ودر سر وگفته مىشود بار درخت بقم بعضي گويند به فارسي عيون الديك است پاچه به فارسي كراع است بارتنگ به فارسي لسان الحمل سات وبه تركى باغ پر باغي نامند بار درخت سدر به فارسي نبق است بار درخت عود به فارسي اسم هرنوه است بارس اسم تركى يوز است وبادام كوهى به فارسي حلوز است بالدرغان بتركى اسم انجدانست باط باط اسم تركى بزر البنج است بال بتركى عسل است بالغ بتركى سمگ است باقر ساق بتركى أمعاء است باقرى بتركى كبد است باز به فارسي اسم بازيست باشه به فارسي بأشق است باقريقره اسم تركى قطاه است ببغاء به فارسي طوطى نامند واز خوردن پشه ولاجورد وقرطم زودتر تعليم سخن گوئى ميكيرد ودر دويم گرم ودر أول خشك وبسيار بطئ الهضم وگوشت أو جهة التيام وقروح مزمنه وتفرح دل وضماد أو جهة رفع ثاليل مفيد وخوردن دل وزبان أو مورث فصاحت وسرعت تكلم أطفال ورفع لكنت زبان وسرگين أو جهة رفع گلف وآثار ونيكو كردن رخسار وخون أو جهة ازاله كردن بياض عين نافع است ببر شير بلادهند است ودر جميع خواص قويتر از أسد است ببراله زراوند طويل است پيرى بهندى شاهسفرم است تبع نپندا التمر است ونزد بعضي نپذ الدخن وگويند نپند عسلى است پتكه بتركى قابضه وبه فارسي سنگدان طيور است بتيك بهندى بفم است بتيكرى بهندى شب يمانيست پتى بهندى مراره است بترير بهندى حجر است بتانه بهندى خلتر است بتاوى بثاء مثلثه بيونانى سرخس است بجم ثمرة الطرفاست بنج بهندى وج است بجاك بهندى پيش است بحوره بهندى أترج است بختو بهندى عقربست بحتحاث بحاء مهمله اذان الغز است بح بلغة اندلس قطب است بخور مريم قسمي از عرطنيثا وغير اوست وأو نباتيست برگش شبيه به برگ لبلاب كبير بكردى أو سبز وديگرى مايل به سفيدى ومزغب وساقش به قدر چهار انگشت وگلش مثل گل سرخ واز بعضي هم كبود مىشود وبيخش مثل پنج شلغم وعريض وسياه وگياه أو را شجر مريم نامند ومبت أو جايهاى سايه ومستعمل از آن پنج وعصارهء اوست وعصارهء أو قويتر از بيخش وگياه عرطنيثا خاردار وساقش درازتر وبرگش شبيه به برگ كلم وپر شاخ وبيخش وبيخش شيبه ببخور مريم وسياه ودرا ومثل كره چيزها برآمده مىباشد بخلاف بخور مريم در أول سيم گرم وخشك در آخر آن مفتح ومحلل وجاذب وملطف ومسقط جنين ومدر بول وحيض وعرق وهشير وجهة يرقان وتفتيح أفواه عروق وما ساريقا ودافع فضول از أقطار بدن ومنافذ وربو وبا شراب جهة رفع ضرر ادويه قتاله وزيادة كردن مستى شراب وبا ماء العسل مسهل بلغم وخلظ غليظ وضمادش پادزهر دواهاى كشنده وبقوه جاذبه است وبا سركه جهة نتو مقعد وگلف وداء الثعلب وبجهة نقرس والتوامى عصب وبا روغن زيتون كهنه جهة شقاق كه از سرما بهم رسيده باشد وحمول وتعليق أو جهة عسر ولادت بغايت نافع ومضر مقعد محرورين ومصلحش كشنيز وآب أنار وقدر شربت از عصارهء أو نصف درهم واز پخش تا دو مثقال واز خواص اوست كه چون بر شكم ضماد نمايند اطلاق نمايد وجنين را ساقط كند وطلاى گياه وتازهء أو گه كوبيده باشند جهة ورم سپرز بيعديل وسعوط أو بغايت منقى دماغ وتخمش جالى وضماد أو جهة گلف ونمش وخنازير وورم صلب وداء الثعلب واكتحالش جهة نزول آب مفيد وعصاره وپنج أو در اين افعال قويتر است وقسمي از بخور مريم از نباتش شبيه به مثل وبرگش باريك وعسالج أو به قدر زرعى وباريك ودر أطراف آن مثل شعبهء از شعبهاى گل شبت وتخمش شبيه تخم شبت مىباشد وتعليق بيخ آن را در منع حمل محرب دانسته‌اند بخور الا كراد نباتيست غير حماما ساقش شبيه بساق رازيانه وبرگش در حوال بيخ وانبوه وگلش زرد وبيخش ماليده وسياه وصلب وپر رطوبت ومنبت أو كوههاى درخت دار وصمغش كه ازساق أو بهم رسد سرخ وبدبو