نمك وچهار أو قيه آب ويك اوقيه سركه مسهل قوى سود أو جهة رفع جنون مستحكم مرفوع العلاج بغايت مؤثر وپوست نح أو در اين فعل قوىتر وجهة يرقان اسود نافع ومورث سحج ومصلحش كتيرا وعناب وقدر شربتش تا سه درهم واز پوست بيخ أو تا دو درهم است الب به عربى اسم درخت خاردارى است شبيه به درخت اترح وبرگش ريزه تر وشبيه به برگ زيتون وخارش بيشتر وفضارت وسبزى أو زيادة تر وسم گل حيوان واز دفلى قوىتر چون داخل هر غذائى كنند هر حيواني كه بخورد در ساعت بميرد واگر بو كند ونخورد در ساعت كرو كور شود ونسبت زبونترين اين نبات بلا وتهامه وجبل شهر است الوسن والوسون بيونانى بمعنى يذهب بالكلب است وأو گياهيست شبيه به گياه پنبه وبا خشونت وبرگهاى أسفل أو مستدير وما بين برگها تخمش شبيه تبرس وآن در ميان دو پرده است رنگش ما بين سياهى وسرخى وگويند نوعي از عگرش وثيل است در دوم گرم وخشك وجالى اثار ومحلل أو رام وبا شوكران جهة ورم خصيبه عجيب النفع وبالخاصيه جهة گزيدن سگ ديوانه مجرب دانسته‌اند ومصدع ومصلحش مرزنجوش وقدر شربتش تا يك مثقال است النج بلام ساكنه ونون مفتوحه لغة يونى وبمعنى الأصل است وأو بيخ نباتيست شبيه به زردك وساقس سطبر وبه قدر شبرى وگلش سفيد مانند گل زردك وتخمش سفيد وطولانى وخال دار وطول كمتر از برنج ودر سر شاخهاى أو قبهء مثل جوز بهترين اوهندى در آخر دويم گرم وخشك وبا اندك تلخى ومؤلف تذكره سرد وتر در سيم مىداند وبالخاصيه تخم أو را جهة شرى از هر خلطى كه باشد مجرب مىداند وبايد روز أول نيم درهم أو را با سه أو قيه سكنجبين بنوشند وروز دويم نيم مثقال وروز سيم يك درهم ويك مثقال برگ وثمر وساق هر يك كه باشد با شراب وعسل وجهة سقوط مشيمه مجرب دانسته‌اند وبنج أو جهة تقطير بول رطوبى نافع الومالى يوناني وبمعنى عسل منجمد است وآن رطوبتى است شبيه بميعه سايله كه از ساق درختى حاصل شود وبهترين أو براق صاف شيرين غليظ است در سيم گرم ودر دويم تر وسه أو قيهء اوبانه أو قيه آب مسهل فضول خام ومرة الصفر أو أخلاط رديه وجهة جرب وقروح ودرد مفاصل نافع وروغنى كه از شاخهاى درخت از جوشانيدن أو با روغنها بگيرند طلاى أو جهة درد عصب وجرب متقرح واكتحال أو جهة ظلمت بصر نافع وشارب الومالى را سبات وكسالت بهم مىرسد وبايد نخواهد وحركت كند ومصلحش سكنجبين وميبه است السقافن لسان الإبل است الياء بيونانى خطميست الج زعرور است اليون بيونانى أسد است الط سوسنبر است الا وبيونانى زيت است الوبى بيونانى سنا ؟ ؟ السنين بيونا ملخ است القطرون بيونانى كهربا است السا نانخواه است السنة العصافير لسان العصافير است الاطينى لبلابست الوج مؤلف جامع الأدوية گويد كه أو شبيه به پش است در شكل ودر بالد عجم كازرك نامند ومؤلف اختيارات نوعي از مخلصه شمرده الابنوان بيونانى راسن است الماس ماس است البطوط كشت برگشت است الاكلنگ اسم تركى زراريح است الوه اسم فارسي عقاب است آلمه اسم تركى تفاح است الاملك بلغة ديلمى قاشرا است إليك اسم تركى مخ است البستي اسم هندى بزركتان است الاچى اسم هندى قاقله است الماقن بيونانى بسباسه است املج ثمر درخت هندى است ومعروفست ومستعمل مقشر بيدانه وچون در شير بخيسانند شير آملج نامند وگويند شرط است كه تازهء آن را چند روز در شير بخيسانند وبعد از آن خشك كننده وآنچه در شير پرورده نشده باشد تلخ وبسيار عفص در دويم سرد ودرسيم خشك وبشير پرورده در أول سرد ودر دويم خشك وقابض ومانع ريختن مواد به معده وامعا وحافظ أخلاط از تعفن وفساد وأخلاط سودا بروح وغلبهء سود أو محرك باه وقاطع قى وتشنگى وآب دهن وخون بواسير ونزف الدم ومجفف رطوبة معده ومقوى دل وچشم ومعده واحشا واعصاب ومسهل سود أو بلغم رقيق بعصر وبا آرد كنار وآب به قاطع اسهال مزمن ومسكن حرارت خون وآشاميدن سفوف أو با قند بالسوية هر روز پنج درهم بااست گرم جهة ؟ ؟ وچرك بواسير ونواصير وضعف معده وباصره وتاريكى چشم مجرب وقطور آب منقوع أو كه كوبيده وخيسانيده باشند جهة از الهء بياض عين آزموده است خصوصا هرگاه بعد از دو سه ساعت آمله را افشرده تا سه بار آمله را تازه كنند وشربت معمول از آمله وافسنتين در تقويه معده بيعديل وروغن أو كه برگ مورد يا پوست بيخ صنوبر بالسوية پخته وآب طبيخ آن را با مثل أو روغن كنجد وزيتون جوشانيده باشند جهة تقويه مو وسيا كردن ورويائيدن ورفع اعيا وتقويه اعصاب وخروج مقعد وسرعة نهوض أطفال مجرب دانسته‌اند وچون حنا را با آب آمله خضاب كنند موى ورا سياه كند وقدر شربتش از سه درهم تا پنج درهم ودر مطبوخ تا ده درهم ومضر سپرز ومبر ودين ومصلحش عسل وسنبل مولد قولنج ومصلحش روغن بادام شيرين وبدلش در أكثر افعال بوزنش هليلهء كابلى است وآملهء پرورده ملين طبع ومقوى اعضاى باطني وهاظمه وقاطع نزف الدم وجهة بواسير ونواصير نافع ومداومت أو حافظ سياهى مو است امغيلان درخت خاردارى است نسبت أو باديه عوام طلح نامند وأهل باديه سمر وبه فارسي مغيلان گويند وصمغ آن را صمغ عربى وثمر أو را قرظ ومنط وعصارهء ثمر أو را اقاقيا گويند قسمي به قدر درخت سيب واز آن كوچكتر وساقش سطبر ودر أول سفيد وچون كهن كرد ومثل آبنوس سياه كرد وقسمي پرخارتر وساقش سياه رنگ وبسيار بلند مىشود وبرگ هر دو قسم ريزه تر از برگ سيب وگلش سفيد وثمرش مثل غلاف باقلا ولوبيا ودانهاى أو پهن وبه قدر ترمس وسرخ با آن پوست حيوانات را دباغى مىكنند جميع اجزاى أو در دويم سرد وخشك وحابس فضلات ورادع ونطول طبيخ خار وبرگ أو جهة تقويه