محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني
148
تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )
سرد وخشك وقابض وقاطع قى واسهال مرارى ومانع صعود بخارات ومسكن تشنگى وحرارت ودرد معده وامعائى كه خلط موجود باشد مسهل بعصر ومضر صاحبب معالست ورب به شيرين وقريب الاعتدال وبيوت در أو غالب وقبض باو كمتر از قسم ترس أو در جميع افعال مثل آن دور احشاى ضعيفه أسب از اوست وقدر شربت هر يك از آن نايست درهم است وشكوفهء تازهء به معتدل وبا قوهء قابضه ومسكن درد سرو غليان حرارة ومقوى دماغ ودل ومعده ومرباى أو جهة تقويه احشا وسينه ودل وخفقان حار ومنع صعود بخارات مؤثر وضماد جرم به وشكوفه أو به دستور أو برگش جهة جنس فضلات از انضباب باعضا واو رام حاره چشم وساير اعضا وتضميه برگ أو جهة بتخفيف زخمها نافع است وپرزى كه بر روى به مىباشد كه زغب وحمل ميگويند بسيار قابض وبغايت مضر حلق وصوتست وذرورش جهة نزف الدم جراحات مفيد وخاكستر شاخهاى تازك درخت به وبركهاى تازه روئيد أو در همه افعال بهتر از توتيا وجهة سلاق وحكه وسبل ودمعه وجرب نافع است وروغن به كه آب مطبوخ مهراى أو را با نصف أو روغن زيتون جوشانيده باشند تا روغن خالص باقي بماند سرد وتر قابض وجهة جرب رطب وسبوسهء سرو ونمله وقروح دهان ودوار وطنين وماندگى وحرقة رحم وبول ومنع ادرار عرق وآشاميدن أو جهة نفث الدم وصداع حار ورم جگر واسهال مزمن وزحير وقرحهء امعأ ورفع سم وزاريح ودو وخشب الصنوبر تاقع وحقنه أو نيز همين اثر دارد وروغنى كه از شكوفه به بطريق روغن گلسرخ ترتيب دهند در افعال ضعيفتر است وبهدانه در دويم سردوتر وبا اندك قوة قابضه ولعاب أو جهة خشونت حلقوم وحلق وسرفهء حاره ويابسه وتسكين حرارة معده وبتها وصورتش زبان ودهان وبيوسته آن وطلاى أو جهة سوختگى آتش ورفع ضرر حرارت آفتاب بغايت نافع ومضنع دانهء أو جهة رفع كندى دندان ومغز دانه به مبهتى مخرورين وموافق اعضاى تنفس وجهة سل وقرحهء امعا وسعال وگرفتگى آواز نافع وقدر شربتش دو مثقال واز لعاب أو تا ده مثقال ومضعف ومرضى معده ومصلحش ودر محرورين كشر ودر مبرودين رازيانه وبدلش برزقطوناست سفاريكس اسم يوناني نباتيست كه در معموره نيز ميرويد وساقش بقدر دو شبر وبرگش مشرف ومتفرق وشبيه به برگ شاه تره واز آن بزركتر وگلش بزركتر از أقحوان ووسط آن زرد وبعضرا گل زرد وسطحش سفيد ودر طعم مايل مبتدى وتلخى وخام وپخته أو از ماكولاتست وبعضى أو را اقسام پياز برى دانستهاند در آخر دويم كرم وخشك ومدر بول وحيض ومفح سدد احشا ومقوى معده ومسكن درد كرده ومثانه وترياق سموم وسى مثقال از آب أو با شكر وپنجدر هم هليله رد ررد مسهل أخلاط غيلظه وبه دستور پنجدر هم كل أو را با مثل أو هليله وعسل مهسل قويست ومضر جكر ومصلحش كبترا سفيد ويون اسم يوناني نباتيست برگش شبيه برك خيار وبرك جاوشير وساقها بقدر زرعى وشبيه بساق رازبانه وتخمش شبيه بسيساليوس واز آن پهن تر وسفيدتر وثقيل الرايحه وبيخ أو شبيه بترب ومنبت أو أماكن رطبه در دويم گرم ودر آخر أو خشك ومسهل بلغم ومفتح وجهة يرقان سددى وفولنج ودرد جگر وعسر نفس وربو وصرع بواسير واختناق رحم وقطور آب تازه بر أو جهة ثيقهء چرك گوش وضماد أو جهة بواسير ونواصير نافع وآشاميدن تخمراد جلوس ودر طبيخ أو جهة اختناق رحم وبخور أو جهة مسبوت وليتر غس وسكته وصداع مزمن بغايت مؤثر ونطول أو با روغن زيتون همين اثر دارد ضماد گل أو با شراب جهة منع زيادتى وقروح خبيثه ونمله مفيد ومضر كرده ومصلح اوكتيرا قدر شربت از ثمر أو تا دو مثقال واز بنج أو تا دو درهم وجهة يرقان بيخ أو بهتر از ثمر اوست سفيد مرز بأصفهان سفيه سلمه نامند نو آن اسم فارسي نوع صغير عصى الراعيست سفيد اسفند اسم فارسي حرمل ابيض است سفند اسم فارسي حرملست سفسا من بيونانى اسم خبار است سفر جل هندى اسم سنبل است سفند يلوس اسم يوناني شاه نرج است سفلبون اسقولو قندريونست سفلنين اسم يوناني سمكه ضيد است سفوش اسم فارسي بزر قطوناست سفش الكرم عبالج الكرم است سفيد أب اسم فارسي اسفيداجست سفيداب نردى اسم فارسي اسفيداج جصاصين است سفيد مهره اسم فارسي قسمي از ودعست سفال اسم فارسي خزفست سفيد خار اسم فارسي عوسج است سقمونيا آن را به عربى محموده نامند عصارهء نباتى پرشير است كه شاخهاى بسيار از يك بيخ ميرويد بقدر سه چهار زرع بر زمين پهن مىشود ودر بعضي مكان كاه باشد كه راست ايستد ظاهر أو با رطوبت چسبنده وبرگش مثل برگ لبلاب ونرم وسبز وتر وباريكتر از آن وگلش سفيد ومستدير وميان تهى وثقيل الرايحه وبيخش سفيد وبقدر زردك عظيم حجم لوناه وبديو وپر از رطوبت وچون ابتدأ بيخ أو را قطع كرده اطرافش را از خاك خالى كرده بركها فرش كنند رطوبت لبنى أو در برگها جمعشده بردارند بهترين أو صاف سبك وزن پر سوراخ باسفنج است كه زود ريزه شود ومايل بكبودى وزردى وسفيدى باشد ومحلول أو در آب سفيد شود زبونترين أو جر مغانيست كه از بلاد جرا مغه خيزد وسياه أو قتالست وهرچه بصفاست مذكوره نباشد مصنوع از شير بتوعات خواهد بود وقوت غير مشوى تا سى سال باقيست وبعد از آن قوه مسهله زايل كرديده مدر مىشود ومشوى أو را