محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني

143

تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )

اسم يوناني فيروز جست سار واسم يوناني عصابه است ساطريوس اسم يوناني جدوار وبمعنى مخلص الارواحست ساريقون اسم يوناني شيح است سارى اسم هندى حب النيل است ساليطس اسم يوناني حجر القمر است ساسم آبنوس وگويند تانخواه است ساتا حورا اسم يوناني باد آورد است سالس اغريون اسم يوناني كبيكج است ساتهل اسم هندى صعتر است سارا اسم فارسي زر زور است ساس اسم فارسي فسافس است ساكونه اسم هندى ساز جست سأرسل اسم هندى قنفذ است ساگركون اسم هندى حجر البهت سائيب اسم هندى حية است ساليكا اسم هندى كندر است سپستان لغة فارسي است وبه عربى دنق نامند ثمر درختيست زيادة بقدر قامتى ساق أو مايل به سفيدى وبرگش مدور وبزرك وبأرش در خوشه ودر أول زرد وبعد از خشكى سياه مىشود ودر حرارت وبرودت معتدل ودر أول تر ومسهل محرور المزاج ومواد سودا اوى ومزلق وملين سينه وخلق ومسكن حده صفرا وعطش وقليل الغذا ومقوى امعأ وجهة حرقه البول وسرفهء حاره يا بسه واخراج كرم معده وخشونت صوت وگرفتگى آواز وسحج كه از دواى تند بهم رسيده باشد واصلاح اذيت ادويه مسهله وبتهاى حاره وبلغم شور نافع وضماد مطبوخ أو در دوشاب خرما جهة گشودن دمل آزموده است وقدر شربتش از سى عدد تا بيست مثقال ومضعف معده وگويند مضر جگر است ومصلحش در مبرودين گل سرخ ودر غير أو عنابست وبدلش خطمى بسج به فارسي شبه وشوق گويند سنگيست سياه وبراق وزود شكن وسبگ ودر دويم سرد ودر سيم خشك وخوردن أو جهة خفقان وگشودن سده وريزانيدن حصاه وتقويه معده ويكدانگ أو با شراب مقوى دل واكتحال محرق ومغسول أو با عسل جهة جلاى بصر وتقويت چشم بغايت نافع وپيوسته دراو نگاه كردن مانع نزول آب ومقوى باصرهء مشايخ ونگاهداشتن أو جهة رفع چشم بد وتعليق أو بر سر رافع دردسر ومضر سپرز ومصلحش آب انجير وچون سطور رقيقه ء چند بر صفحهء أو از سورهء لم يكن نوشته صاحب لقوه پيوسته در أو نگاه كند ودر غير أو نظر نكند در آنروز لقوهء أو رفع مىشود واز مجربات شمرده اند ونگاهداشتن قطعهء أو كه بقدر يك مثقال باشد جهة رفع فزع ووحشت آزموده است سبع اسم جميع حيوانات درنده است سبع الأرض پرسياوشانست سبع الشعرا افتيمونست سبسيان آزاد درختست سبوس گندم اسم فارسي نخاله است سبز قبا بلغة أصفهان شقراق است سب اسم فارسي صدف است سپارى اسم هندى فوفل است سپلكى اسم هندى وزغه است سپر غم اسم فارسي شاهسفرم است ستواتباء بعد از سين اسم هندى قسمي از بيش است ستاورى اسم هندى بوزيدانست سجلاط اسم ياسمين است سجوس بلغة رومى وسجيسن بلغة يوناني اذخر است سحاب بلغة اكسيريان زيبق است سحاب البحر اسفنج است سحوريون اسل است سخر بخاى معجمه گياهيست شبيه باذ خرو پر شاخ وتلخ وبدبو در سيم گرم وخشك ومقوى معدهء بارده ومفتح سدهء جگر وهاضم وقاطع بلغم لزج ومحلل رياح وجهة صرع وسكته وفالج نافع ومضر محرورين ومصلحش ربوب ترش وقدر شربتش يك مثقال وبدلش يكوزن ونيم أو اذخر است سخوفس وسخينوس اذخر است سخيره اسم زاج احمر است سخاوس اسم سريانى اسطو خودوس است سنخيس اسم يوناني درخت مصطكى است سخينا اسم يوناني مصطكى است سخاله آنچه از فلزات بسوهان جدا كنند وآنچه درحين كوفتن أو وريزد سدر به فارسي كنار گويند ومراد از اين اسم برگ سائيدهء أو است برى أو پر خار وضال نامند وبستانى كم خار وثمرش بزركتر ولذيذتر است وثمرش شبيه بسخند وخوشبو وشيرين وبا اندك ترشى وزرد وسرخ مىباشد نشارهء چوب أو در آخر أول سرد ودر آخر دويم خشك وقاطع نزف الدم ورافع قرحهء امعأ واسهالى كه از ضعف معده باشد ورافع استسقأ وسپرز وحقنهء أو به دستور جهة جراحت امعأ وذر ورش جهة زخمها نافع وقدر شربتش تا هفت درهم است وبرگ أو جهة زخمها وتنقيهء چرك بدن وتقويت موى ومنع سقوط آن وتقويه اعصاب وطرد هوام وضماد أو با شراب جهة نضج ورمهاى حار وتحليل أو مفيد وبه دستور طبيخ تازه وخشك أو همين اثر دارد وثمرش در أول سرد ودر دويم خشك وبعضى در أول كرم دانسته‌اند ونارسيدهء ترش أو قابض ولزج ومسهل بعصر ورسيدهء أو قليل الغذا ودير هضم وصالح الكيموس ونيم رطل آب أو مسهل صفراى معده وامعا ومطفى حرارة غريبه وخوردن ترش أو مانع صعود بخار است بدماغ أو رافع صفرا وتشنگى وآب شيرين أو مفتح سده وكشندهء كرم معده وامعأ ومضر مبرودين ومصلحش كلقند است ودر مزاج محرور سكنجبين وثمر خشك أو قوى القبض وآرد أو كه سويق النبق نامند جهة اسهال مرارى وقرحهء امعا نافع وضماد شكوفهء أو