محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني
123
تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )
مغص ومحلل رياح وقاطع خون ورافع سپرز ومضر كرده ومصلحش نشاسته وشربتش تا يك درهم وبدلش ربع آن بخور مريم است ذنب الحردون ذنب الخروفست ذنب الفاره لسان الحمل ايست از جهة شبيه بودن خوشهء أو بدنبالهء موش ذنب الفارس بلغة شام ذنب الخيل است ذنب اللبوة ذنب السبع است ذو ثلث حياه زعرور است ذو الف ورقات مريافلن است ذومائة شوكه وذو مانة راس قرصعنه است ذوخمسه أوراق وذو خمسه اقسام وذو خمسة اعضان وذو خمسة احنجه بنطافلن است ذو خسمة أصابع اثلق راست دو ثلت ورقات شامل حند قوقا وگياه خصية الثعلب وفصفسه وطرفين است ذو ثلث شوكات شكاعيست ذو ثلث ألوان وذوثلثه أوراق طريفلن است ذهب به فارسي زرد وطلا نامند معتدل مايل بحرارة ومقوى دل وحرارة ورطوبة غريريه ومفرح وجهة خفقان ووسواس وجذام وجنون وأنواع بواسير وامراض سوداوى وصفراوى ويرقان وسپرز وضعف كرده وسنگ مثانه ورفع سموم ومحلول سخالهء أو كه با مرواريد در آب ترنج حل كرده باشند جهة جذام مجرب وبه دستور جهة زحير واسهال دموى ومحلول أو با نوشادر فقط جهة اخراج سم مجرب وطلاى أو محلل أو رام جهة داء الثعلب وداء الحية وبهق وبرص واكتحال أو جهة غلظ اجفان وبياض وغشاوه وكمنه وانباشتن أو در ثقبهء غرب جهة دفع أو مجرب وسيل سرفهء كه از وبسازند جهة تقويه بصر ومنع رمد ودرد چشم وذر ورا وجهة آكله وسنون أو جهة درد دندان وامساك أو در دهان جهة رفع بدبوى أو وانگشتر أو جهة داخس وأم الصبيان ومفاصل مؤثر وتعليق خالص أو را جهة رفع فزع أطفال مجرب دانستهاند وليناوس اينخاصيت مخصوص دانهء حجري بقدر خردلى كه در نهايت صلابت مىباشد وبا طلاى معدنى متكون ميكردد دانسته است ولعب باطلا وديدن أو مورث رفع هموم وباعث سرور وتقويه دال است وچون گوش را با سوزن طلا سوراخ نمايند التيام پذير نكردد وگويند مضر مثانه ومصلحش عسل ومشكست وأكثر را اعتقاد آنست كه أصلا ضررى در أو نيست وچون طلا را بنهجى سحق نمايند كه از أجساد چيزى داخل أو نباشد خصوصا ادويه سميه در آن وقت خوردن أو باعث طول عمر ورفع جميع امراض سود اوى وحفظ صحت است ودرين أمور چيزى عديل أو نيست وطريق حل وسحق در دستورات مذكور است وقدر شربتش از يكقيراط ونيم است تا يكدانگ وبدلش ياقوت محلول وچون از طلا بشكل هليلهء ساخته در خواب وبيدارى صاحب توحش مزمن وخفقان وخيالات سوداوى در دهان نگاه دارد رفع جميع امراض مذكوره مىشود ذيب به فارسي كرك وبتركى قورد نامند حيوانيست معروف ومزاجش در سيم گرم وخشك وجگگش جهة امراض جگر بغايت نافع وبا آب وشراب رافع استسقأ وبتهاى بارده وبا سكنجين جهة يرقان وبا آب كرفس جهة سپرز نافع وغافث مقوى افعال أو است وقدر شربتش يكدانگ وسركين أو بسيار گرم ومحلل قوى وبهترين أو بسيار سفيد يست كه با خشونة باشد وآشاميدن أو تا يك مثقال با آب گرم وبا شراب سفيد وبه دستور با فلفل ونمك جهة قولنج سريع الأثر است حتى تعليق أو وغرغرهء أو با عسل جهة خناق بلغمى بغايت مفيد وبخور أو باعث جمعيت موش در آن موضع وبول وخون أو قاطع حمل زنانست شربا وحمولا وبه دستور خصيهء أو همين اثر دارد وقاطع شهوة انسانست وأرسطو فرمايد كه يك مثقال خشك أو با آب تره تيزك جهة درد پهلو وسينه وتهيگاه بسيار نافع است وزهرهء أو بقدر دانگى با عسل جهة تب ربع وقولنج واستسقأ ويك نخود أو با مطبوخ جهة تقويه باه بي نظير وبه دستور طلاى أو درين باب مؤثر است ورافع تشنج وكزاز وجراحت عصب وسعوط أو جهة نزلات عظيمه وبا آب چغندر رافع حمرة چشم در همانساعت است وبا قليلي مشك جهة صرع واكتحال أو با عسل جهة تيركى چشم ونزول آب وضمادش باورس جهة بهق وبرص وبا ادويهء مناسبه جهة تقشر جلد داء الثعلب ودرد مفاصل وقدر يكدانگ ارشش خشك كردهء أو با شير تازه جهة تب ربع وامراض شش بغايت مفيد وبيه أو جهة داء الثعلب وداء الحية وورم مزمن ويكقيراط از دماغ أو با شير مانع صرع وبخور موى أو سبب كريختن هوام وضماد استخوان ساق محرق أو كه باذكرش سوخته باشند جهة بواسير وطلاى محلول أو بنوشادر محلل أو رام واويختن دنبالهء أو در چراگاه گاو باعث نفرت كرك از آنمكاك وپوشيدن پوست گوسفنديكه كرك گرفته باشد مورث خارش بدن وتعليق هر دو چشم أو مانع صرع واذيه هوام وسباع ودزدان وچون در پوست كرك بيچيده نگاهدارند جهة غلبهء برخصم ومحبوبى ودر نظر خلق مؤثر وتعليق كعب أو بر زانو جهة رفع درد ريحى زانو وزحمت حركات مفيد وچون سر أو را در خوابكاه گوسفند دفن كنند گوسفندان از خوف هلاك شوند در صورتيكه از ثفر محل كريزى نداشته باشند وچون در برج كبوتران گذارند مار وساير موذى داخل نكرند وچون سر أو را در ممر سيلاب دفن كنند ديگر سيل از آن ممر جارى نكردد ومجرب دانستهاند وچون صداق نامهء زنانرا بر پوست گوسفندى نويسند كه كرك گرفته باشد هرگز ما بين زوج وزن الفت باشد وچون دندان بيش أو در آن پوست بيچيده در منزلي دفن كنند باعث تفرقهء أهل منزل كردد وگويند چون زهرهء أو را الطوخ كرده مجامعت نمايند وديگرى قادر بر جماع آنزن نگردد وگويند تا ديوانه نشود گوشت آدمي نميخورد حرف والراء