محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني

118

تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )

رفع رياح از مجربات دانسته‌اند وبه دستور آشاميدن يك درهم از پنج أو با ماء العسل تا چند يوم همين اثر دارد وضماد أو با كندر وشراب جهة جذب بيكان وخار از اعضا وبا شيلم وماء العسل جهة تحليل غرب نافع وطلاى أو جهة سرخى رنگ رخسار ورفع آثار وفرزجه أو جهة گشودن حيض مؤثر ومضر حلق ومصلحش در شير پختين وقدر شربتش تا دو درهم است دلق اسم حيوانيست شبيه بسمور در أصفهان موثره وبه فارسي دله نامند گوشت أو مبهتى ودر ساير افعال مثل سمور است دلفين اسم يوناني نوعي از سمك است وبه فارسي ما هي بيني دراز وبديلمى كچه ما هي نامند سر أو شبيه بسر خوك وبى فلس سردو تر وقريب الاعتدال ومولد خلط غليظ ومقوى اعضا وبيه أو كرم وخوردن وماليدن روغن أو جهة درد مفاصل وچون در جوف حنظل گذاشته گداخته باشند جهة گرانى سامعه واويختين دندان أو بر أطفال جهة رفع فرغ مؤثر است دلم بلغة مصر اسم در شافست دلينس نوعي از صدفست ودر مصرام الخلول نامند واو ودع بريست دلاغ به عربى اسم بطبيخ هنديست دلدع بلغة أهل بيت المقدس نوعي از كلج است وبيونانى سفند وليون نامند دله اسم فارسي دبق است دم اسم فارسي خونست وخاصيت خون هر حيواني در طي أو مذكور است ومجموع أو محلل أو رام وجالى بياض عين وبرشتهء أو قاطع اسهال ورافع سموم است فم الأخوين به فارسي خون سياوشانست واو صمغى است خالص الحمرة مايل به بنفشى وقوتش تا مدتها باقي ميماند وگويند عصارهء گياه سرخيست واز سقوطر ونواحي هند خيزد وگياه أو معروف نيست در سيم سرد وخشك وقابض قوى وقاطع خون از جميع اعضأ ومنبت لحم ورادع سيلان فضول وجهة حرارة جگر واحشاو التحام جراحات شمشير وأمثال أو بغايت مؤثر وجهة زحير واسهال وموى وصفر اوى وسحج وشقاق مقعد وتقويه معده ولثه وبا زردهء تخم مرغ جهة قروح امعأ واكتحال أو جهة تقوية باصره وقرحهه نافع ومضر كرده ومصلحش كتيرا وقدر شربتش از نيمدرهم تا يك مثقال وبدلش شادنج وعصاره خس است وچون بلور ووشيشه را باو رنگ كنند صاف تر ورنكين تر از عقيق مىشود ودر اين امر عديل ندارد دماغ مغز سر حيوانيست سردو تر ودير هضم وبا قوه ترياقيه ومقوى دماغ ومولد منى وطلاى أو جهة رفع خشكى دماغ وسرسام وشقاق نافع ومضر معده ومصلحش نعناع وسركه وآبكامه وادويهء حاره است ومعة الشجر گويند صمغ لبلابست وبغايت جاليست وجهة ستردو موى آزموده است دمادم نوعي از لوبياى هنديست بقدر ماشى وسرخ وشفاف وبر سر أو نقطهء سياهى وبهندى مسور نامند گرم وخشك ومقوى دماغ رطبه وقاطع سيلان آب دهن وقدر شربتش در مزاج أطفال نيمدانك است دميا بيونانى نوعي از ماهيست كه سيبا نامند ومذكور خواهد شد دمسيسه بلغة مصر نوع زبون افسنتين است دم التنين ودم الثعبان دم الأخوين است دمعة العشاق حب النيل است دميحه اسم فارسي صفرا غونست دمور اسم تركى حديد است ومورتيكان اسم تركى خسك است دند به فارسي بيد انجير ختائى نامند ومشهور بحب السلاطين است وگياه أو بقدر زرعى وبرگش مثل برگ بادنجان واز آن رقيق تر وگلشن بزرك ودانهء أو در غلاف رقيق مايل بسبزى وقوتش تا سه سال باقيست وقسم چينى أو بزرگ دانه شبيه به پسته وقسم شحرى شبيه بدانهء بيد انجير وغير منقط وسياه وكوچل وبطيئ العمل است ومورث مغص وقسم هندى متوسط المقدار واغبر ومايل بزردى ومنقط بسياهى مىباشد وبهترين اقسام چينى سفيد مايل بزرد وبعد از آن هنديست در أول چهارم گرم وبغايت تند ويابس ودر جوف مغز أو پرده ايست وآن در سميت مثل بيش است وبه دستور پوست أو وبايد جدا كردد وهرچه بي پوست مدتي مانده باشد به دستور از سموم قتاله است واقسام أو مسهل بلغم وسودا وجاذب رطوبات خام از مفاصل ومفتح وجهة استسقأ ويرقان ونقرس وسنگ مثانه وكرده ودرد كمر وركين وساق نافع وطلاى أو حافظ سياهى موى ومورث قرحه وتقشر جلد وچون برلب رسد سرخى أو را زايل كنند ومكرارا وموجب برص لب وضماد أو با ماست جهة شقاق وبرص حيوانات وبا ادويهء مناسبه جهة جميع أو رام بارده واوجاع مفيد وقدر شربتش در قوى الأبدان يك عدد ودر غير انصف عدديست كه با مصلحات باشد ومضر محرورين ويك درهم أو كشندهء باسهال مفرط ووقطع امعا ومغص ومصلحش بعد از جدا كردن پرده درون أو كتيرا أو نشاسته وگل سرخ ويكشب در آب ليمو گذاشتن است ومعين فعل أو تربد وعصارهء عافث وهليلهء كابلى وانيسون وپياز عنصل وزعفران وبسفايج است وبعد از خوردن آب سرد وشير وربوب حامضه ومشوى آن را مضرت كمتر ودر هواي بسيار گرم وبلاد حار ويا بس ونحيف الأبدان استعمال أو جايز نيست دندران اراقواست ونقه شبلم است ونق سپستانست ونقرا انقره است دنبه فارسي اليه است دندان فيل اسم فارسي عاج است دنبلان اسم فارسي كشنج است دوايا اغريا بيونانى نباتيست كه در سنگلاخ وزمين سخت ميرويد ساقش مثل ساق ريباس وطولش زيادة برشبرى ومايل بزردى وبر سر أو چهار برگ مربع شكل وسبز مايل به سفيدى وبر بالاى بركها چيزى ميرويد بي گل وتخمش دراز وخوشبو وخام وپختهء أو از ماكولاتست در أولى ثاني گرم وخشك وبا اندك تندى ومقوى معده ومدر بول وملين طبع ومحلل وجهة رفع آروغ ورياح شكم وخوشبو