خيسانيدهء ثمر خشك أو قايم مقام رطوبت اوست وچونريشه أو را در آتش گذاشته رطوبيتكه از طرف ديگر آن بهم رسد در گوش بچكانند جهة رفع كريكه از امتداد أو مرض بهم رسيده باشد آزموده است ومحرق خون ومولد سوداو مصلحش شكر وقدر شربتش تا يك مثقال وبدلش وحشيراك است درداب به فارسي دستنوبيه گويند از جنس خربزه است بغايت خوشبو وكوچك ودر افعال مثل خربزهء كرمك است كه در مليون نامند ودر بطيخ مذكور شد وأكثر مليونرا درداب دانسته‌اند وغلط است وبوئيدن أو مسخن دماغ ومقوى أو ومفتح شده دماغى است در ونج بلغة فارسي بيخ درختيست عقربى شكل خاكسترى رنگ كره دار وعدد كره أو زيادة از دو سه نمىباشد وبا اندك تلخى وخوشبوئى وبا صلابت واندرونش سفيد وبرگ گياه أو شبيه به برگ بادام مايل بزردى وبرزمين فرش مىشود ويا زغبيت وساقش مجوف وبقدر وزرع واز ميان برگ ميرويد وبرگهاى ساقش متفرق وباريكتر ودرازتر از برگ تحت واز پنجعدد تا هفتعدد مىباشد وگلش زرد وجوف دار ومستعمل از وبيخست وقوتش تا ده سال باقيست در سيم گرم وخشك ومحلل بلغم وسود أو رياح غليظه ومقوى حواس ومعده وجگر وسپرز ودل ومفرح وبا ترياقيه ودر جهة خفقان ورفع طاعون وگزيدن عقرب ورتيلا وتقويه هاضمه وماليخولياى مراقي وبا شكر جهة در سينه وصداع بلغمى نافع واويختن قطعهء أو در درون خانه بالخاصية جهة رفع طاعون وتعليق سوراخ كردهء أو با ريسمان برتحت كمركاه زنان حامله باعث تسهيل ولادت وحفظ جنين از آفات وبستن عددي از آن بر سر كه بطول سوراخ كرده باشند موجب رفع فزع درخواب وديدن خوابهاى خوبست ومصدع ومصلحش رازيانه ودر محرور اشربهء بارده وحامضه وقدر شربتش تا دو درهم وبدلش بوزنش زرنباد وثلث أو قرنفل است دردى ته نشين عصاراتست وبه فارسي لاي نامند وبهترين لايها لاي شرابست كه خشك أو را طرطير وبه فارسي دارتو نامند در سيم گرم وخشك ودر تحليل أو رام مجرب وجهة رفع حمره وقروح وقلاع وبردن گوشت زياد زخمها ومنع نزف الدم والتيام جراحات وضماد أو بر زير شكم جهة رفع سيلان حيض دايم وبر ؟ ؟ مواضع جهة گلف ونمش وساير آثار ونيكو كردن رخسار وتسكين دردهاى بارده ومفاصل وورم پستان ومحرق أو كه خشك أو را بر روى اخگر يا در كوزه گذاشته وسوخته باشند به حدى كه سفيد شده باشد بغايت جالى ودر جميع افعال قويتر ومستعمل تازهء محرق اوست وكهنهء محرق ضعيف است ومغسول سوخته أو جهة غشاوة وجلاى بصر وناخنه وبياض وبا برك مورد جهة ورم بلغمى معده ضمادا مفيد وبدلش زرنيخ سرخست وچون أو را با قلمي وشب ؟ ؟ كنند جهة ازالهء سرخى مس بغايت مؤثر وچون با بار ودكه آنشوره است سفيد كنند در اصلاح نقره وزدودن زنگ مس بيعدليست دردى الخل لاي سركه در جميع افعال ضعيفتر ازوست مكرر در منع آكله كه قويتر است دراج مرغيست قريب بجثهء كبك وخوش منظر ومؤلف تذكره اشتباه بسمانى كرده است در دويم گرم وخشك ولطيفتر از كبك وتذر وگوشت أو زياد كننده جوهر دماغ وفهم وحفظ ومادهء منوى ومقوى معده واعضا ومضر محرورين ومصلحش ترشيها وخون وزبل وزهرهء أو جالى ورافع بياض عين وآثار جلد وبقول مهر يارس بيه أو با روغن رازقى جهة درد گوش عجيب الأثر است در وقينون اسم يونانيست وبه عربى زيتونيه نامند گياهيست برگش شبيه به برگ زيتون واز آن درازتر وباريكتر وشاخهاى أو كمتر از زرعى وگلش نارنجى وتخمش مستدير واز گرسنه كوچكتر ومختلف رنگ ودر غلافى كثيفى درشت وشبيه بغلاف نخود وبيخش بسطبرى انگشتى وبقدر زرعى ومنبت أو زمين سنگلاخ نمناك ونزديك درياها مىباشد در سيم گرم وخشكست وبغايت مجفف ودو درهم أو سم قاتل درهمان وقت وكمتر از آن تا هفت روز وقدر شربتش تا يكدانگ ومصلحش قى كردن وبا سركه وشير تازه است وذرور سائيدهء أو قاطع خون والتيام دهندهء جراحات ونطول أو محلل أو رام وچون در روغن زيتون بجوشانند مسقط دانهء بواسير وقالع دندان وقطور أو رافع كرى وحمول أو تدرحيض ومجرب دانسته‌اند وجهة درد مفاصل وأمثال آن بسيار مؤثر است وآب أو در تنقيهء معادن وثقيل كردن خفيف الوزن آن از اشيأ مشهورهء مجربهء أهل صناعتست وابن بيطار وغيره أو را سرد وقويتر از لفاح بيان نموده اند درونطارس بيونانى بمعنى ولد البلوط است چه آن گياهيست كه از درخت بلوط ميرويد وبروى مى پيجد ونوعى از بسفايح وبيخش مشبك وبهم پيچده ومزغب وشيرين وبا عفوصه وصلب وبراق وسياه وسرخ وتيرة رنگ نيز مىباشد وبرگش مثل برگ نرگس وبا حلاوة وتندى وتلخى است درسيم گرم وخشك ويك درهم اوكشنده است بالتهاب ودرد شكم بغايت قابض ومعفن وضماد أو جهة كزاز وفالج ومفاصل وخنازير نافع وقدر شربتش تا يكدانگ وماليدن سائيده أو بر بدن وزود پاك كردن وباز تازه نمودن أو در ستردن موى بغايت عجيب الأثر دانسته‌اند درياس معرب از دروس فارسي ونوعى از وردمنتن است گياه أو بقدر شبرى وزيادة از آن واز ساقهاى أو شاخها رسته وبرگش شبيه به برگ كنار سبز مايل بسياهى وعدد برگ وشاخ از سه تا هفت وگلش زرد ومستدير وپهن وكوچك وبدبو وتخمش شبيه بفلفل كوچكى در سيم گرم وخشك وبا برودت ونيمدرهم تازهء أو مسكر قوى وزيادة از آن كشنده وبخناق ومحلل بلغم وسودا ومفتح ؟ ؟ ورافع يرقان ورياح وگويند چون در