فشار مالى بر شيعيان متوكل به منظور تضعيف جبههء تشيع و نابود ساختن نيروهاى مبارز شيعه ، آنان را شديدا در فشار مالى سختى قرار داده بود ، به طورى كه تا اين حد فشار مالى بر شيعيان تا آن تاريخ بى سابقه بود . البته مىدانيم كه شيعه پس از رحلت پيامبر ، همواره از نظر مالى در فشار و مضيقه قرار داشت . در اين زمينه ، علاوه بر گرفتن " فدك " از فاطمه زهرا ( عليها السلام ) كه انگيزهء سياسى داشت و هدف از آن ، تضعيف بنيهء مالى جناح امير المؤمنين ( عليه السلام ) وبنى هاشم بود ، نمونه هاى فراوانى در تاريخ اسلام به چشم مىخورد كه يكى از آنها روش معاويه با شيعيان ، بويژه بنى هاشم ، بود . يكى از تاكتيكهايى كه معاويه به منظور اخذ بيعت از حسين بن على ( عليه السلام ) براى و ليعهدى يزيد به آن متوسل شد ، خوددارى وى از پرداخت هر گونه عطيه به بنى هاشم از بيت المال در جريان سفر به مدينه بود تا بدين وسيله امام را زير فشار گذاشته ، وادار به بيعت كند . ( 1 ) نمونهء ديگر ، فشار مالى " ابو جعفر منصور دوانيقى " ( دومين خليفهء عباسى ) بود . منصور ، برنامهء سياه تحميل گرسنگى و فلج سازى مالى را در سطح وسيع و گسترده اى به اجرا مىگذاشت و هدف او اين بود كه مردم ، نيازمند و گرسنه و متكى به او باشند و در نتيجه هميشه در فكر سير كردن شكم خود بوده ، مجال انديشه در مسائل بزرگ اجتماعى را نداشته باشند . او روزى در حضور جمعى از خواص درباريان خويش با لحن زننده اى انگيزهء خود را از گرسنه نگهداشتن مردم چنين بيان كرد : عرب هاى باديه نشين در ضرب المثل خود ، خوب گفته اند كه : " سگ خود را گرسنه نگهدار تا به طمع نان ، دنبال تو بيايد ! " ( 2 ) اين سخن ضمنا مىرساند كه امت اسلام در چشم بنى عباس ، تا چه حد بى

--> 1 . ابن اثير ، الكامل في التاريخ ، بيروت ، دار صادر ، ج 3 ، ص 511 ، ابن قتيبه ، الإمامة والسياسة ، الطبعة الثالثة ، قاهره ، مكتبة مصطفى البابى الحلبى ، 1382 ه‍ . ق ، ج 1 ، ص 191 . 2 . شريف القرشى ، باقر ، حياة الإمام موسى بن جعفر ( ع ) نجف ، مطبعة الأداب ، الطبعة الثانية ، 1389 ه‍ . ق ، ج 1 ، ص 369 ( به نقل از كتاب : عصر المأمون ) .