صادق عليه السلام وفات كرد ، ومحمد بن إسماعيل را احدى از أصحاب صادق عليه السلام نشمرده ، بلكه از فتيان واصاغر أصحاب كاظم عليه السلام بوده وأواخر آن حضرت را ادراك كرده ، وتا زمان حضرت جواد عليه السلام بوده ، از اين جهت گفتيم روايت صالح از أو بعيد است . مناقشه ثالثه : آنكه روايت را به اين سند نسبت به شيخ وابن قولويه هر دو داده ، وما سابقا عبارت هر دو را مفصلا نقل كرديم ، ومعلوم شد كه روايت شيخ از محمد ابن إسماعيل از صالح بن عقبه است كه أو از پدرش عقبه روايت كرده . ودر عبارت شيخ چه آنچه در ( مصباح ) موجود است وچه آنچه خود اين محدث نحرير در ( بحار ) ( 1 ) روايت فرموده ابدا ذكرى از مالك نشده . مناقشه أربعة : آنكه علقمة روايت را بي واسطه از حضرت باقر نقل كرده چنانچه در ( مصباح ) و ( كامل الزيارة ) مذكور است وعبارت را نقل كرده أيم ، ودر جائى ديده نشده كه روايت علقمة بتوسط مالك باشد ، وگويا مبدء اين توهم آنست كه سابقا به فساد أو اشارتى كرديم كه لفظ محمد بن إسماعيل كه استيناف سند است در ( كامل الزيارة ) عطف بر علقمة بن محمد گرفته ، وبه اين ملاحظه سيف وصالح را راوي از محمد بن إسماعيل قرار داده ، با اينكه دانستى كه يا عطف بر حكيم بن داود على أبعد الوجهين ، يا عطف بر محمد بن خالد كه أظهر فعلا در نظر اوست . واز جمله غرايب اينكه در ذيل حديث سيف بن عميره تصريح كرده كه اين

--> ( 1 ) بحار الأنوار ج 98 / 293 ط بيروت .