از سوى ديگر با احياى تبعيضهاى گوناگون ، قبائل را به جان هم مى انداخت ، تا از اين رهگذر نيروهايشان را تضعيف كرده وخطرى از ناحية ايشان متوجه حكومت نگردد . از جهت ديگر به كمك كارگزاران مزدورش ، به جعل حديث وتفسير وتأويل آيات به نفع خود مى پرداخت ، واز اين راه به حكومت خود مشروعيت داده وأفكار عمومى را تخدير مى كرد . أو آن چنان بر أوضاع مسلط بود كه بر خلاف صريح قراردادى كه با امام حسن ( عليه السلام ) بسته بود عمل مى كرد ، مثلا در صلحى كه ميان آنان بسته شد شرط شده بود كه شيعيان أمير المؤمنين ( عليه السلام ) را آزار ندهد وآنها را به قتل نرساند ، وحتى نام حجر بن عدي ، كه از أصحاب پيامبر وعلى ( عليهما السلام ) بود ، بخصوص قيد شده بود ، اما هم چنان كه گفتيم معاوية أو وشش نفر از يارانش را به قتل رساند ، ويكى از آنان را ابن زياد در عراق زنده به گور كرد . قدرت واستيلاى أو به جائى رسيده بود كه هرچه مى خواست مى كرد وكسى نبود كه چون وچرا كند . علي بن حسين مسعودى مؤرخ بزرگ قرن چهارم ، بعد از نقل داستانى در زمينه خودكامى معاوية گويد : أطاعت مردم از معاوية ونفوذ امرش به جائى رسيد كه در موقع رفتن به جنگ صفين روز چهارشنبه اى نداى نماز جمعه سر داد وبا مردم نماز جمعه خواند ، وكسى نگفت كه امروز چهارشنبه است ، نماز جمعه چرا ( 1 ) ؟

--> 1 - مروج الذهب 3 : 31 .