فتنه انگيزانى بودند كه فقط دل به غارت وغنيمت بسته بودند ، وگروهى شكاك كه حق را از باطل بدرستى نمى شناختند ، وعدهء زيادى كه پيرو تعصبهاى قبيله اى بودند واز رؤساى قبائل پيروى مى كردند وكارى با دين نداشتند ، آنگاه شيخ مفيد دربارهء وضع روحي واجتماعي آنان مىنويسد : جنگ را ناخوش مى داشتند وطرفدار آسايش وسلامت وخواستار تسليم وسازش بودند . آغاز شكست سپاه اسلام پس از آنكه امام فرماندهى مقدم سپاه را به عبيد الله بن عباس سپرد ، أو به همراهى سپاه حركت كرد ، تا به ( مسكن ) رسيد ودر آنجا اردو زد ، وروياروى سپاه معاوية قرار گرفت ، معاوية طبق شيوهء هميشگى خود براي درهم شكستن روحيهء سپاه از چند راه به تضعيف روحيهء اين گروه كه بعنوان مقدم سپاه امام بودند همت گماشت : 1 - اعزام جاسوسها : نخستين دسيسهء خطرناك معاوية براي ايجاد فساد در سپاه امام اعزام جاسوسان وخبر گذاران بود تا لشكريان را بترسانند وآنان را به سستى وپستى كشانند ، ودر اين ماجرا همگى يك سخن را تبليغ كردند ، يعنى : حسن بن علي طي نامه هائى معاوية را به صلح دعوت كرده است پس چرا شما خود را به كشتن مى دهيد ، اين دروغ موجى از سراسيمگى وترس در ميان سپاه را برانگيخت وروح تمرد را در واحدهاى لشكر پديد آورد . 2 - پخش رشوه : معاوية براي تخريب روحيه سپاه ، سرداران سپاه