آخر من جهة انه إذا كان متمكنا من شراء الهدى ولا يختل امر معاشه بعد الرجوع من الحج بذلك ، حصلت له الاستطاعة وكان الواجب عليه الحج لنفسه وحيث لم يأت به وجبت عليه حجة الاسلام ولو متسكعا . 39 - س - بنده كه يكى از دبيران آموزش وپرورش تهران هستم در سال گذشته در اثر اضافه كارى كه يك جا دريافت نمودم پولم به اندازه سفر حج رسيد ومن تصميم به ثبت نام گرفتم وتمام مدارك را حاضر كردم ولى در موقع ثبت نام گفتند بايد حتما برگ خاتمه خدمت داشته باشى وچون من در آن موقع ، خدمت سربازى را در وزارت آموزش وپرورش ومحل كارم مىگذراندم از ثبت نام من جلوگيرى به عمل آمد حال در خرداد ماه امسال - 1355 - سربازى من تمام مىشود در اين صورت آيا در سال گذشته واجب الحج بوده أم يا نه در صورتي كه در آن موقع ، تازه متأهل شده بودم وبا پدرم زندگى مىكردم وخانه جداگانه نداشتم وبعد از رد شدن از سفر ، پول را صرف خريدن ماشين كه يكى از ضروريات زندگى من در آن موقع ودر حال حاضر بود نمودم ؟ ج - در فرض مرقوم ، اگر مانعى كه براي شما پيش آمده در سال گذشته متمكن از رفع آن مانع نبوده أيد تمكن از سفر حج نداشته أيد وفعلا هم كه استطاعت مالي نداريد حج بر شما واجب نيست ودر آينده انشاء الله تعالى هر وقت مستطيع شديد مشرف شويد .