باسمه الرحمن . يعنى : رعايت كرد رسول - صلَّى الله عليه و سلَّم - در اين ترتيب درجات الهيه و مراتب كليه را كه حق راست . چنان كه در « رَفِيعُ الدَّرَجاتِ ذُو الْعَرْشِ » اشارت است بدان ، چه آن چه اوّل از علم به عين آمد ، عقل اوّل است كه آدم حقيقى اوست . بعد از آن نفس كليّه كه نفوس ناطقه از او به وجود آمدند كه آن حوّا است . بعد از آن طبيعت ، كه به واسطه او فعل و انفعال در أشياء ظهور يافت . بعد از آن هيولاى حسيّه . بعد از آن فلك اطلس كه عرش كريم است . بعد از آن كرسى . بعد از آن اثيريات و عنصريات از سماوات و ارض . بعد از آن مواليد ثلاث كه ملك و ملكوت بدين تمام شد . و همهء اين حقايق درجات الهيه و مراتب رحمانيه است كه متقدّم است بر وى نفس كليّه ، و به تنزّل به مرتبه حسيّه حاصل مىشود استواء به روح محمدى كه مظهر رحمانى است . و اوست كه مستوى است بر عرش . پس رحمت او شامل باشد همه عالميان را ، كما قال تعالى : * ( وَما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ ) * « 39 » . فلا يبقى فيمن حوى عليه العرش من لا تصيبه الرحمة الإلهية : و هو قوله تعالى * ( وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ ) * . يعنى : به نسبت هر چه به دو نرسيده باشد و اين رحمت چون وجود است ، و رزق و امثال اين از نعم ظاهره و باطنه ، از براى اين معنى حق - سبحانه و تعالى - فرمود : « رحمت من همه چيز را احاطه كرده است » . و چون عرش محيط است هر چه را در اوست از موجودات ، چنان كه گذشت كه عرش روحانى ، كه عقل اوّل است ، محيط است به جميع حقايق روحانيه و جسمانيه ، و عرش جسمانى محيط به جميع أجسام ، شيخ - قدّس الله سرّه - فرمود : و العرش وسع كل شيء . [ 334 - پ ] ) * يعنى : عرش محيط همه چيز است . و المستوي الرحمن . فبحقيقته يكون سريان الرحمة في العالم كما بيناه في غير موضع من هذا الكتاب ، و في الفتوح المكي . اشارت است به قول حق تعالى كه * ( الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى ) * . يعنى : حاكم و مستولى بر عرش از اسماء الهيه ، اسم « رحمن » است ، و عرش مظهر او كه ربّش به واسطهء او افاضهء فيض مىكند بر آن چه در تحت اوست از موجودات چه اسماء از

--> « 39 » س 21 ى 107 .