ايمان فرعون در بحر در آن حالت بود كه طريق واضح ديد كه بنى اسرائيل عبور مىكردند ، و اين اعظم آيات و اوضح معجزات بود . و اين مشاهده پيش از تغرغر و قبل از ظهور احكام دار آخرت [ 269 - پ ] بود ، أعنى پيش از زمان بأس و حالت يأس ، و پيش از آن كه ايمان به واسطه مشاهده اهوال اضطرارى شود و از ايمان بالغيب به اختيارى بودن بيرون آيد . « 29 » پس شيخ ايمان او را صحيح و معتد به داشت ، چه اين ايمان بالغيب است و قبل از غرغره « 30 » . و اين بعينه چون ايمان كفار است عند القتل ، و آن صحيح است بى خلاف . و غير مقبول بودن ايمان متغرغر از براى ظهور احكام دار آخرت است از نعيم و ثواب و جحيم و عذاب . و او را ظاهر و مظهر داشت از جنت اعتقاد شرك « 31 » و دعوى ربوبيت ، « لان الإسلام يجبّ ما قبله » ، چنان كه در خبر صحيح آمده است . و اكتساب نكرد بعد از ايمان هيچ چيز از آثام و عصيان . و اينكه گفت حضرت الهى فرمود « آلآنَ وَقَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ وَكُنْتَ من الْمُفْسِدِينَ » « 32 » ، نوعى است از عتاب در حالت توجه از بطالت به صواب . و اين منافى صحت ايمان نيست . و آن چه از قول حق سبحانه آمده است « يَقْدُمُ قَوْمَه يَوْمَ الْقِيامَةِ فَأَوْرَدَهُمُ النَّارَ وَبِئْسَ الْوِرْدُ الْمَوْرُودُ » « 33 » ، و ضمير مفعول در « أوردهم » به قوم راجع است ، و « مورد » را كه فرعون است دخول واجب نيست . و قول او - سبحانه و تعالى - كه « وَأُتْبِعُوا في هذِه لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيامَةِ بِئْسَ الرِّفْدُ الْمَرْفُودُ » « 34 » . و در قول او كه « وَأَتْبَعْناهُمْ في هذِه الدُّنْيا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيامَةِ هُمْ من الْمَقْبُوحِينَ » « 35 » ضمير راجع به قوم است ، با آن كه لعنت و دخول نار منافى ايمان نيست ، چه لعنت بعد است و آن مجتمع مىشود به ايمان . چنان كه در حق محجوبين و عصات و فسقه از مسلمين كه ورود در نار مخصوص اين طايفه نيست بلكه شامل كل است كه « وَإِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وارِدُها » « 36 » . پس ورود منافى ايمان نيست و بر كفر فرعون بعد از ايمانش نص صريح نيست . و آن چه در كفر آمده است حكايت حال اوست پيش از ايمان . و قول حق

--> « 29 » قا : بيرون از كه ايمان به واسطه . « 30 » قا : قبل القرغره . « 31 » قا : شريك . « 32 » س 10 ى 91 . « 33 » ى 11 ى 98 . « 34 » س 11 ى 99 . « 35 » س 28 ى 42 . « 36 » س 19 ى 71 .