پس حكمت نفسيّه است به سكون فاء ، و بعضى نفسيّه خوانند به فتح فاء ، از اين روى كه حق سبحانه تنفيس كرب او كرد به نفس رحمانى و خلاصى داد از اذائى [ كه ] از قومش [ به دو ] لاحق شده ، و آن چه در بطن حوت بر وى جارى شد ، و ليكن تقرير حكمت ملايم روايت اولى است . اعلم أن هذه النشأة الانسانية بكمالها روحا و جسما و نفسا خلقها الله على صورته ، فلا يتولى حل نظامها إلا من خلقها ، إما بيده - و ليس إلا ذلك - أو بأمره . و من تولاها به غير أمر الله فقد ظلم نفسه و تعدى حد الله فيها و سعى في خراب من أمره الله بعمارته . يعنى : بدان كه اين نشأت انسانيه را به جميع كمالش از روى ظاهر و باطن و روح و جسم و نفس ، حق - سبحانه و تعالى - بر صورت خويش آفريده است ، يعنى بر صورت معنويه اش كه آن صفات كماليهء اوست . [ 248 - پ ] پس مباشرت نمىكند به حل نظام اين نشأت مگر آن كه آفرينندهء اوست ، و اين حل نظام به دست قدرت اوست بىواسطه ، كما قال تعالى : * ( الله يَتَوَفَّى الأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها ) * « 5 » » ، تا به واسطه امرش كه در اينجا عبارت است از ملك و تسميه ملك به امر ، از براى موجود بودن اوست به امر ، چنان كه عالم أرواح نيز تسميه كرده مىشود به امر . و هر كه مباشرت نمايد به حل نظام نشأت انسانيه بى امر حق ، يعنى بى امر شرع نه امر مشيت كه آن محال است از آن كه هيچ چيز بى اين مشيت واقع نمىشود ، ظلم كرده باشد و در گذشته از حدود الهى كه موضوع است از براى محافظت نشأت انسانيه ، و سعى كرده باشد در خرابى اين نشأت كه به عمارت آن مأمور است . و اين چنين تعدى از حدود حق ، محض ظلم است . قال تعالى : * ( وَمن يَتَعَدَّ حُدُودَ الله فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَه ) * « 6 » » . و اعلم أن الشفقة على عباد الله أحق بالرعاية من الغيرة في الله . يعنى : شفقت بر بندگان حق و رعايت جانب ايشان سزاوارتر است از كشتن ايشان به غيرت ، اگر چه آن كشتن نيز لله و في الله باشد . و أراد داود بنيان البيت المقدس فبناه مرارا ، فكلما فرغ منه تهدّم ، فشكا ذلك إلى الله فأوحى الله إليه أن بيتى هذا لا يقوم على يدي من سفك الدماء ، فقال داود يا

--> « 5 » س 39 ى 42 . « 6 » س 65 ى 1 .