* ( قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً لِكَلِماتِ رَبِّي ، لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَنْ تَنْفَدَ كَلِماتُ رَبِّي وَلَوْ جِئْنا بِمِثْلِه مَدَداً » « 6 » اشارت است بدان ، چه هر موجود از مرتبهء عمائيه ، كه از تعيّن مبرّاست و از اسم و نعت معرّا ، و از اين روى مستلزم عماى فهوم و أبصار است به واسطهء نفس رحمانى كه ، عبارت از انبساط وجود و امتداد اوست ، صادر شده است . پس اعيان موجوده چون عبارت است از تعيّنات واقعه در اين نفس وجودى ، لا جرم از روى مشابهت او به كلمات لفظيهء واقعه در نفس انسانى بحسب مخارج ، كلمات خوانند ، امّا در تتميم وقوف بر سرّ حروف بتقديم رسيده است كه جميع مظاهر اسماء و صفات كتاب مسطور و رقّ منشور است و اعيان ثابته علميه حروف عاليات . چنان كه شيخ در فتوحات مىگويد : كنّا حروفا عاليات لم نقل متعلَّقات في ذرى اعلى القلل انا أنت فيه و نحن أنت و أنت هو و الكلّ في هو هو فسل عمن وصل و هيأت اجتماعى ملك و ملكوت و ظهور غيب به كسوت شهادت به منزلهء ألفاظ ، و مجموع اين مذكور است « 7 » [ در ] كتاب مبين كه : « وَلا رَطْبٍ وَلا يابِسٍ إِلَّا في كِتابٍ مُبِينٍ » « 8 » . و اصل اين كتاب كه اسماء و صفات است در حضرت عنديت الوهيت كه : « يَمْحُوا الله ما يَشاءُ وَيُثْبِتُ وَعِنْدَه أُمُّ الْكِتابِ » « 9 » . و انسان كامل كه از روى ظاهر مجموعهء مجموع عوالم است ، و به حقيقت مرآت ذات و مجلاى حضرت احديت و دال بر معنى مفرد كلمه اين كتاب است . بيت : بسط « 10 » مىخواهد بيان اين سخن ليك مىترسم ز افهام كهن [ 2 - ر ] قال رضى الله عنه : « بأحديّة الطريق الأمم » . يعنى : تنزيل حضرت الهى حكم را بر دلهاى انبيا و منوّر ساختن قلوب ايشان به نور حكمتهاى دينية و معارف يقينيه به سبب اتحاد نوعى طرق موصلهء ايشان است به حضرت حق ، چه همه را توجه بدان جناب است و التجا بدان باب است ، و همه را دعوت به سوى اوست و انشراح صدر به جست و جوى او ، اگر چه به حكم « لِكُلٍّ جَعَلْنا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهاجاً » « 11 » . بيت :

--> « 6 » س 18 ى 109 . « 7 » پا : مذكورات . « 8 » س 6 ى 59 . « 9 » س 13 ى 39 . « 10 » قا : بست . « 11 » س 5 ى 48 .