مخصوص است به تعظيم فاعل ( 1 ) ، به سبب آن چه از نعم و مكارم او متواصل شوند ( 2 ) به منعم عليه ، و اهل تحقيق نظر ( 3 ) دقيق درين معنى دارند و مىگويند : كه حامد در حالت حمد ، مشاهد ذات ( 4 ) است ، و مادح در مدح ( 5 ) ملاحظ صفات است ( 6 ) ، و شاكر را نظر بر افعال مؤثّرات ( 7 ) است . پس ابتدا به حمد كردن ( 8 ) صفت اهل كمالست . ازين جهت مصنّف ( 9 ) ، حمد را به اسم « الله » مخصوص گردانيد ، از آن كه « الله » به اعتبارى اسم ذات ( 10 ) است من حيث هي هي ، و به اعتبارى اسم ذات ( 11 ) است از آن روى كه محيط است به همهء اسماء و صفات . پس « الله » اشرف اسماء بود و اشرف ثنا مر ورا ( 12 ) سزا بود . و ببايد دانست كه درجات خلق در حمد ذات الهى متفاوت ( 13 ) است تفاوتى عظيم . زيرا كه تعريف هر معرّف ، و حمد ( 14 ) هر حامد ، ذات ( 15 ) معروف و محمود را ، به حسب كمال و نقصان ( 16 ) معرفت آن معرّف و حامد ( 17 ) بود به ( 18 ) ذات و صفات محمود و معروف ، و هر كه معرفت وى اقوى و اكمل ، حمدوى اتمّ و افضل . پس به حقيقت ، حمد محيط ، اتمّ و اشمل از اكمل خلق متصوّر افتد . قوله : « منزل الحكم » ، اگر به فتح « نون » خوانى ، مشتق از تنزيل بود ، و اگر به سكون « نون » گويى مشتق از انزال بود . و معنى تنزيل فرو فرستادنى ( 19 ) به تدريج بود ،

--> ( 1 ) د ، س : فاعل است . د : « به » ندارد . ( 2 ) د ، س : شود . ( 3 ) د ، س : نظرى . ( 4 ) د ، س : ذاتست . ( 5 ) س : در حالت در ملاحظه صفات . ( 6 ) د ، س : صفاتست . ( 7 ) د : مؤثراتست . س : مؤثرات . ( 8 ) د ، س : كردن در هر حال . ( 9 ) د : منصف . ( 10 ) د ، س : ذاتست . ( 11 ) س : ذاتيست ، د : ذاتست . ( 12 ) د ، س : مر او را . س : « سزا » ندارد . ( 13 ) د ، س : متفاوت افتاده است . ( 14 ) د ، س : حمد حامد . ( 15 ) د ، معرف . ( 16 ) د ، س : نقصان آن . ( 17 ) س : محمود . . . ( 18 ) د ، س : « به ذات و صفات محمود و معروف » ندارد . ( 19 ) د ، س : فرو فرستادنى .