اشاره اى به تأثير شرح قيصرى در شرح حاضر با ذكر چند نمونه . 1 - شارح نخستين كتاب فصوص الحكم شروحى كه از كتاب فصوص الحكم در دست است ، از لحاظ كيفيت شرح در بيان عقايد ابن عربى متفاوت است و هر يك از شارحين بسته به ذوق و علاقه خود ، و يا به زعم اينكه بهترين و راحتترين راه وصول به اصل ، حقايق و معارفى است كه ابن عربى درين كتاب بيان داشته است ، شيوه اى را برگزيده‌اند : عده اى با گامهاى استوار عصاره عقايد ابن عربى را به صورت كتابهايى مستقل و با شرح و توضيحات به رشتهء قلم كشيده‌اند ( 1 ) ، و اين عده گاهى چنان به سخن پرداخته‌اند كه گويى اساس سخن از خود آنانست و عده ديگر با آوردن اصطلاحات ابداعى شيخ ، با برداشتى كلى ، به توضيح عقايد شيخ مبادرت كرده‌اند « 2 » . دستهء دوم با ذكر جملات كتاب فصوص به تفسير و شرح معضلات و موارد آن پرداخته‌اند « 3 » . اگر مراد ما از شارح اول در معنى عام كلمه ( شرح مسائلى كه شيخ أكبر در بيان عقايدش ، در كتاب فصوص الحكم بيان مىدارد ) باشد ، مسلم است كه شارح نخستين عقايد ابن عربى ، شاگرد و پسر خواندهء او صدر الدين قونيوى است هر چند كه خود او در مقدمهء كتاب فكوك معترض اين مطلب است « 4 » ، كه : خود صدر الدين قونيوى از استاد خود فقط شرح خطبهء كتاب فصوص را دريافت كرده و بقيهء مراتب و مطالب كتاب را به فيض ربانى دريافته است .

--> ( 1 ) فخر الدين عراقى ، لمعات . « 2 » صدر الدين قونيوى ، فكوك . « 3 » داود قيصرى ساوى ، شرح فصوص ، ( تهران 1299 ه ) . « 4 » صدر الدين قونيوى ، همان كتاب ، حاشيهء « شرح منازل الساءرين » ، ص 185 .