خواجه محمد پارسا

مقدمة 16

شرح فصوص الحكم

پارسا بنيانگذار سنتهاى علمى و ادبى در طريقه نقشبنديه است . خواجه پارسا با آثار محققانه و پر مغز خويش مايهء شهرت سلسلهء نقشبندى و معرف اصول علمى اين سلسله است ، و ديگر علماى اين سلسله در آثار خود « عيال وى » محسوب مىشوند « 36 » . ارزش آثار و مقام معنوى او باعث شده است كه عبد الرزاق كرمانى در رسالهء مناقب شاه نعمت الله ولى ، او و خواجه علاء الدين محمد عطار را در زمرهء كمّل زمان « 37 » به شمار آورد هر چند كه مىدانيم پيروان اين دو سلسله ، چندان ميانهء خوشى با هم نداشته‌اند و جامى در نفحات الانس حتى يادى از سر سلسله طريق نعمت اللهى نكرده است . و نيز همين عبد الرزاق كرمانى در همين رسالة از امير سيد كلال نقشبندى به نيكى ياد نكرده است « 38 » . صاين الدين على بن محمد تركه در نامهء شكوائيّه ( نفثه المصدور ) به شاهرخ تيمورى ، با آگاهى به ارادت شاهرخ در حق خواجه پارسا ، در چند مورد ، اعمال و كتب خواجه پارسا را وسيلهء شفاعت قرار مىدهد و در برائت ساحت خود از تهمت ، از خواجه پارسا به بزرگى و نيكى ياد مىكند « 39 » و نام او را در زمره بزرگان صوفيه ، چون خواجه عبد الله انصارى و خواجه محمد على حكيم ترمذى و شيخ سعد الدين حموى مىآورد ، و فصلى از سخنان او را دربارهء علم ظاهر و باطن مىآورد « 40 » .

--> « 36 » احمد طاهرى عراقى ، همان مقاله ، جشننامه محمد پروين گنابادى . « 37 » ژان اوبن ، مجموعه در ترجمه احوال شاه نعمت اللَّه ولى ( تصحيح ) ، ( تهران 1335 ) ، ص 64 . « 38 » شاه نعمت اللَّه ولى ( 834 ه ق ) چون خبر وفات خواجه پارسا را شنيد ، اين عبارت فرمود : « همان جا يازيد كه از آن جا تازيد » ( جامى ، نفحات الانس ، ص 395 محمد جعفر محجوب ، طرايق الحقائق ( تصحيح ) ، ج 3 ، ص 4 زان اوبن ، همان كتاب ، ص 122 ) . « 39 » صاين الدين على بن محمد تركه ، چهارده مقاله ، به تصحيح سيد على بهبهانى و سيد إبراهيم ديباجى ، ص 172 ، 186 ، 187 ، 193 . « 40 » نظر به اينكه صاين الدين على در سال 835 و خواجه پارسا در سال 822 از دنيا رفته‌اند ، و صاين الدين على از خواجه پارسا با لفظ « قدس سره » ياد مىكند ، تاريخ نوشتن اين نامه‌ها بعد از وفات خواجه پارسا و در اواخر عمر صاين الدين على بوده است . قراين امر نشان مىدهد كه شاهرخ نيز از نفوذ علما و صوفيه هراسناك بوده و به عللى ، شايد به علت ترويج عقايد محيى الدين ، آنان را تعقيب مىكرده است .