نيست . ( 1 ) بلى نمد كهنه وبورياى كهنه وأمثال آنها را مسامحه مىكنند والله العالم . 3 : سؤال : هر گاه زيد فوت شود ودين چند داشته باشد واز أو به غير مستثنيات دين مثل خانه چيز ديگر مخلف نشده باشند . واز أو صغارى چند مانده . آيا مستثنيات در اين صورت نيز مستثنى است وبه صغار منتقل مىشود ؟ يا به مصرف دين صرف مىشود هر چند صغار بي خانه وسكنى بمانند ؟ . جواب : به مصرف دين مىرسد . يعنى سواي تجهيز ميت از كفن وسدر وكافور چيزى مقدم بر دين نيست والله العالم ( 2 ) . 4 : سوال : زيد مثلا بيست تومان از عمرو طلب دارد أو را نمىدهد ومى گويد كه از تنخواه بيست تومان بيست جريب زمين بردارد . وزمين به تصديق أهل خبره ده تومان گنجايش دارد . وزيد لابد آن ملك را تصرف مىكند . آيا عمرو در اين باب برئ الذمة مىشود از بيست تومان يا نه ؟ - ؟ . جواب : هر گاه از راه عدوان مىخواهد كه طلب أو را به اين نحو ادا كند وبه نحو ديگر مقدور نيست گرفتن از أو ، اين معنى برائت ذمه عمرو نمىشود . واين ملك منتقل مىشود به زيد از باب تقاص نه از باب مبايعه ، وبه همان قدر كه گنجايش دارد محسوب مىشود . وباقي در ذمه عمرو است . 5 : سوال : هر گاه گماشتگان سلطان عصر به امر سلطان جنسي را كه از بعض بلاد شيعيان به عوض ماليه گرفته‌اند به زيد - مثلا - بفروشند به امر سلطان وقيمت عالي ثمن جنس مذكور را بستانند . وبه اين طريق با زيد مذكور چند سال سلوك نمايند . وبعد ذلك داعى حق را لبيك أجابت گويد حال آن كه قيمت جنس مذكور مستوعب تر كه

--> 1 : يعنى مسأله مورد اختلاف است خصوصا نسبت به مركب ضروري كه أكثر فقها به مستثنى بودن آن نظر داده‌اند . 2 : اين فتواى اكثريت قريب به اجماع است ليكن مرحوم ميرزا ونيز ابن إدريس ( ره ) علاوة برادله‌اى كه ديگران در نظر دارند به مبناى خودشان - كه در يك مسأله بالاتر بيان گرديد - نيز تكيه دارند ، با اين همه از جمله ( والله العالم ) بوى ترديد مىآيد .